Bronwasser, Sacha, 2019

'Niets is gelogen': Een literair rijke, beeldende roman

‘Het overlijdensbericht komt niet onverwacht. Het komt ook niet verwacht. Ik heb gewoon nooit meer stilgestaan bij de sterfelijkheid van Pé Derkinderen, gynaecoloog te Kortrijk. Hij bestond op één avond, in een stad, in een bepaald gezelschap, bij een gelegenheid die ik daarna in een laadje van het geheugen had gestopt.’
Zo begint ‘Niets is gelogen’, de debuutroman van kunstcriticus Sacha Bronwasser.Uitgave Ambo|Anthos.  Gala Versluis schrijft voor het tijdschrift De Blauwe Rus en ze wordt gevraagd in een galerie in Kortrijk een openingstoespraak te houden bij een solotentoonstelling van Lisa Staal, zij produceert ‘brutale, niet-modieuze foto’s en films.’ Samen met andere bekenden, waaronder de kunstenaar, de bankier, de gynaecoloog, de galeriehouder en vriendin Fatima komen ze in Kortrijk aan. Het is 25 mei 2013. ‘Spreken in het openbaar’, meent Gala, ‘maakt niet uit voor welke gezelschap, is intreden in een andere dimensie. Daar is niets geheimzinnigs aan. Vlak van tevoren gebeurt er iets in het lichaam, een emmertje zand wordt van bovenaf omgekiept en loopt door het lijf als een zandloper. Het glijdt via de kruin langs de achterkant van het hoofd, wervelt in de hals, vult de ruimte in de borstkas en zakt dan dwars door het middenrif […].’ De toespraak gaat goed, ze krijgt een compliment van Paul, de galerist van Lisa: ‘Een beetje luchtig en een beetje serieus, ik vond dat je mooi sprak […]Ik lach de aardige opmerking weg. Lof is een mooi kledingstuk dat je niet zelf hebt uitgezocht, je staat er zo in te kijk.’Als ze later gaan dineren, gaat Pé buiten zijn boekje en niet zo’n beetje ook. Zijn dronkenmanspraat heeft bijna desastreuze gevolgen… ‘Van wie deze man is hebben we alleen een flauw vermoeden.’ Maxim gaat Pé naar huis brengen. Het is zaak af te wegen wat de opties zijn en dan de beste, vaak is dat de minst slechte, te kiezen. Zo kun je een boomgaard tot bloei brengen, zo kun je een telefoonabonnement afsluiten, zo kun je kapitaal beheren en zo kun je een situatie redden.’
Vijf jaar later krijgt Gala een rouwbrief met de mededeling dat Pé is overleden. Dan begint Gala haar zoektocht naar die ene dag en denkt zij ook aan haar vader die stierf toen ze twintig was. ‘Wat zijn herinneringen waard?’vraag ik Paul? ‘Is het mogelijk dat we die zelf aanmaken, dat we ze uit klei omhoogtrekken op een pottenbakkersdraaischijf? Dat er soms een briljant uitpakt, ons verrast met haar perfecte, matglanzende vorm, maar dat de volgende alweer verfrommeld onder onze handen vandaan schiet? En dat ze nooit, nooit precies hetzelfde tevoorschijn komen?’ Wat is er precies gebeurd tijdens het diner, wie waren erbij en wat had dat incident voor invloed op hun leven? Elk personage heeft aan die avond een verschillende herinnering, die an sich onbetrouwbaar en onzuiver is. Wat is die dan nog waard? Dat is een belangrijk thema van Bronwasser. Een literair rijke, beeldende roman, waaruit ik juist om die reden veel heb aangehaald.

Ellen de Jong 2019