Rooney, Sally, 2019

‘Waarom ik niet zo kan zijn als normale mensen’


De Ierse schrijfster Sally Rooney debuteerde met ‘Gesprekken met vrienden’, ‘Normale mensen’ - die de Longlist Man Booker Prize haalde - is haar tweede roman. Uitgave Ambo|Anthos, vertaling Gerda Baardman. Rooney is zeventwintig jaar en nu al een veel geprezen auteur. Twee adolescenten, Marianne en Connell, wonen in het West-Ierse stadje Carricklea. Ze leren elkaar op de middelbare school kennen. Zij komt uit een rijk, maar vreselijk gezin. Haar vader die haar sloeg is dood. Haar moeder is kil en afwezig en haar broer mishandelt haar. Connell komt uit een arbeidersgezin, heeft geen vader wel een liefdevolle moeder. Marianne is een buitenstaander, ze heeft geen vrienden en leest in de pauze in haar eentje literaire romans. Connell is een populaire jongen in de klas, hij is stoer, knap en sportief. En hij leest ook. Ze krijgen wat samen, het wordt een relatie van aantrekken en afstoten. Hun afspraakjes houden ze verborgen. Connell omdat hij zijn gezicht tegenover zijn klasgenoten niet wil verliezen doordat hij met die wereldvreemde Marianne omgaat. Marianne zegt niemand iets omdat ze niemand heeft: ze had het gevoel ‘dat haar echte leven zich ergens heel ver weg afspeelde, zonder haar, en dat ze niet wist of ze het ooit zou vinden en er deel aan zou hebben.’ Van meet af aan onderwerpt ze zich aan Connell ook op seksueel gebied: ‘Ze voelt zich aangenaam verpletterd onder het gewicht van zijn macht over haar, de uitgestrekte, extatische diepte van haar verlangen hem te behagen.’ Toch gaat het mis als Connell voor het slotfeest van school niet Marianne, maar een ander (populair) meisje uitnodigt. Zowel Marianne als Connell gaan na hun examen in Dublin studeren. Marianne voelt zich er goed en heeft een nieuw vriendje: Jamie. Ze laat zich misbruiken door hem…Connell krijgt vriendin Helen: ‘Hij wist dat hij bij haar hoorde […] wat zij samen hadden was normaal, een goede relatie.’ Maar toch, als Marianne en Connell elkaar weer zien is er die oude aantrekkingskracht en hij troost haar als ze over Jamies mishandelingen vertelt, terwijl ze het toch zichzelf laat aandoen. Ook met Lukas die ze later ontmoet is het van hetzelfde laken een pak. Tot de maat vol is en ze zich in Connels armen stort en niet snapt ‘waarom ik niet zo kan zijn als normale mensen […] en waarom ik mensen niet van me kan laten houden.’ Marianne is beschadigd en normale mensen zijn haar ideaal. Haar jeugd heeft haar misvormd en maakt onder meer dat ze zich laat kleineren door mannen in een sm-relatie. Hoe zit het dan tenslotte met Connell? Hij is een intelligente, aardige jongen die geen misbruik maakt van zijn macht over Marianne, want ze zou in staat zijn ’op de grond te gaan liggen om hem over haar heen te laten lopen.’ Kan hij haar redden en zelf ook gelukkig worden met haar, nadat we vier jaar hun leven gevolgd hebben? Rooney excelleert èn in haar dialogen èn in haar beschrijvingen van de overdenkingen van haar  hoofdpersonen, en geeft treffend blijk van diepe psychologische inzichten.

Ellen de Jong 2019