Schrobsdorff, Angelika 2018

Portret van een uitzonderlijke moeder

De Duits-Joodse auteur Angelika Schrobsdorff (1927-2016) beschrijft in haar roman ‘Jij bent niet zoals andere moeders’, uitgave Nieuw Amsterdam, vertaling Irene Dirkes, hoe dat leven van haar moeder verliep. Vanaf haar geboorte in 1893 in Berlijn tot aan haar dood in 1949. Het boek werd een internationale bestseller. Else Kirschner groeit op in een welgesteld Berlijns-Joods gezin. Als ze de christelijke toneelschrijver Fritz Schwiefert ontmoet maakt ze kennis met zijn aanlokkelijke wereld. Haar ouders aanvaarden hem als vriend van hun dochter, maar ze mag niet hem trouwen, alleen met een Joodse man. Ze kan geen kant op en verlooft zich met een oersaaie Joodse zakenman. Maar Fritz en zij blijven elkaar stiekem zien. Ze trouwt in 1916 met hem. Haar ouders breken met haar. Zoon Peter wordt al snel geboren. Als Elses broer Friedel sterft zijn haar ouders kapot van verdriet en herstellen ze de breuk en kopen een villa voor het gezin. Else is buiten zinnen van vreugde. Het is het Berlijn van de jaren twintig. Ze stort zich in dat opwindende, feestelijke bestaan en organiseert thuis allerlei evenementen en wilde feesten die nogal eens ontaarden in  orgieën. En dan kan het haast niet anders of haar relatie met Fritz leidt daaronder. Ze nemen het beiden niet zo nauw meer met de huwelijkse trouw. Fritz valt voor Enie, een goede vriendin van Else, Else voor Hans, een Beierse ministerszoon. Uit die relatie wordt dochter Bettina geboren, die wel de achternaam van Fritz krijgt. Als Else Hans vertelt dat ze een lange reis gaat maken met de 28-jarige Erich, de zoon van een Pruisische jonkheer, die nog steeds bij zijn ouders woont, verlaat Hans Else definitief. Na hun reis blijkt ze zwanger. Angelika wordt geboren en Else trouwt met Erich. De Joden krijgen het na de Kristallnacht steeds moeilijker. Veel van Elses vrienden verlaten Duitsland. Zij stelt de beslissing telkens uit tot ze besluit van Erich te scheiden en een schijnhuwelijk met een Bulgaar te sluiten om zo de Bulgaarse nationaliteit te verwerven. Ze vertrekt naar Bulgarije en neemt haar twee dochters mee. Zoon Peter is inmiddels vertrokken en vecht tegen de nazi’s op diverse slagvelden. In Bulgarije wacht hen een zwaar leven. Als ze na het einde van de Tweede Wereldoorlog alleen terugkeert naar het naargeestige Duitsland, is ze eenzaam en voelt ze zich schuldig. Als ze terugkijkt op haar leven concludeert ze dat ze had gezegevierd op het gebied van ‘liefde genot en plezier[…] ‘En tegen jullie, mijn kinderen, was ik ongeduldig en nerveus, ik heb tegen jullie geschreeuwd en nooit geprobeerd jullie te begrijpen. Mijn hart wordt zwaar als ik daaraan denk, en dan zeg ik bij mezelf dat alle verschrikkelijke dingen die me overkomen volkomen terecht zijn.’ Schrobsdorff tekent het leven van Else, dat als een gevoelige film aan je voorbijtrekt en waaruit blijkt dat ze ondanks alles een hechte band met haar kinderen had, met krachtige pen. Het is een aangrijpend portret van een uitzonderlijke moeder.

Ellen de Jong  2018