Schlink, Bernard 2018

Haar leven bestaat uit wachten

Van de hand van de Duitse auteur Bernhard Schlink (1944) zijn onder meer de succesvolle romans De voorlezer en De vrouw op de trap. In zijn recente roman Olga, uitgave Cossee, vertaling Marcel Misset, schildert Schlink een bijzonder portret van een vrouw begin 20ste eeuw in Duitsland. Olga groeit op in armoede met ouders die nauwelijks met elkaar praten en nauwelijks met haar. Ze sterven jong. De buurvrouw ontfermt zich over Olga, en zij spreekt wel met haar. Olga is leergierig en leest urenlang nog voor ze naar school gaat, staand, leunend op het aanrecht of vensterbank. Het bevalt haar goed bij de praatgrage buurvrouw, maar haar grootmoeder besluit dat ze bij haar in Pommeren moet komen wonen. Ze is een kille, afwijzende vrouw en zij heeft geen boeken. Olga is eenzaam tot ze Herbert leert kennen, die van jongs af aan alleen wil rennen: Hij droomde ervan met de zon mee te rennen in een dag zonder einde. Herberts ouders zijn vermogend en zij willen dat hij de leiding van het landgoed met de suikerfabriek en de brouwerij overneemt, maar daar voelt Herbert niets voor. Als hij Olga ziet voelt hij direct wat voor haar: ze is anders dan anderen, en dat is hij zelf ook. Zijn ouders accepteren niet dat hij met Olga omgaat, ze is beneden hun stand. Ze besluit lerares te worden, ze wil kinderen uit lagere milieus een kans geven een opleiding te volgen. Herbert wil alleen maar naar oneindige verten. Ze zijn verliefd maar Herbert wenst vooral zijn dromen waar te maken. Hij gaat vrijwillig in dienst om met de koloniale troepen het Herero-volk te onderwerpen in Duits-Zuidwest-Afrika. Na zijn reizen naar ondermeer Siberi en Brazili gaat hij met een expeditie naar de Noordpool. Olga en hij zien elkaar tussen zijn reizen door en dan hebben ze samen een gelukkige tijd. Maar ze zijn verschillend, ze wil wel hogerop, maar ze moet niets hebben van de Duitse grootheidswaan die Herbert beheerst. En ze vindt dat de rol die ze in zijn leven vervult op die van de minnares van een getrouwd man lijkt. Maar ze weet dat hij van haar houdt en haar zo nabij is als hij kan.
Als Herbert naar de Noordpool vertrekt en lang weg zal blijven beseft ze dat haar leven uit wachten bestaat. Hij zal voor de winter terug zijn, zegt hij. Maar na twee jaar is hij nog niet terugKort voor de Tweede Wereldoorlog wordt Olga doof en als lerares ontslagen door de nazis. Ze wordt naaister in een gezin. Met zoon Ferdinand krijgt ze een hechte band. Hij is de verteller in deel Een, in het Tweede deel beschrijft hij zijn eigen herinneringen aan Olga. In het Derde deel leest Ferdinand de ongeopende brieven die Olga naar Herbert stuurde tijdens zijn poolexpeditie. Liefdevolle, verdrietige, maar ook boze brieven omdat Herbert maar niet terugkeert. Wel heel verrassend is dat ze een geheim aan Herbert vertelt en haar daad van verzet aan het einde van haar leven. Tegen de achtergrond van Bismarck, de Weimarpubliek, twee Wereldoorlogen en het Duitsland erna, beschrijft Schlink zeer beeldend de liefde van Olga voor Herbert tot het laatst toe.

Ellen de Jong 2018