Barnes, Julian 2018

'Het enige verhaal' is pijnlijk mooi

Julian Barnes (1946), publiceerde onder meer de roman ‘Als het voorbij is’, die bekroond werd met de Man Booker Prize. In zijn recente roman ‘Het enige verhaal’, uitgave Atlas Contact, vertaling Ronald Vlek, blikt hoofdpersoon Paul terug op een grote liefde die op de tennisclub in een plaats onder de rook van Londen begint. ‘We hebben meestal maar één verhaal te vertellen. Ik bedoel niet dat ons maar één ding overkomt in ons leven: er doen zich heel veel gebeurtenissen voor, waar we heel veel verhalen van maken’, schrijft Barnes. En vervolgt: ‘Maar er is er maar één dat ertoe doet, maar één dat uiteindelijk de moeite van het vertellen waard is. Dit is dat van mij.’ Paul is begin 1960 een negentienjarige student. Hij ontmoet op de tennisclub de achtenveertigjarige Susan. Hij wordt verliefd op de middelbare Susan, een vrolijke, ongecompliceerde vrouw. Zij is getrouwd met Gordon, een alcoholist die haar mishandelt wanneer het hem zint. Hun huwelijk is al jaren kapot. Susan is moeder van twee studerende dochters. Zij en Paul beleven een fantastische zomer en al wordt hun verhouding scherp afgekeurd, ze laten zich niet afremmen in hun grenzenloze verliefdheid, want ze besluiten samen in Londen te gaan wonen. Paul wil advocaat worden en Susan, wat zijn haar plannen? Ze blijkt haar draai in het leven niet te kunnen vinden ook al houdt ze nog steeds van Paul en hij van haar. Ze is niet van haar man gescheiden en af en toe keert ze terug naar hem om allerlei regelingen te treffen, waardoor ze niet echt loskomt van hem. ‘Ach’, denkt Paul: ‘de liefde tussen ons is bezegeld, we hoeven nu alleen nog maar de rest van ons leven rond die liefde in te vullen […].’ Als blijkt dat Susan begint te drinken blijft hij van haar houden en voor haar zorgen. Maar het valt hem steeds zwaarder als haar drankgebruik met de dag toeneemt. Barnes beschrijft het hele proces van teloorgang, gezien vanuit Paul, met een groot gevoel voor empathie en barmhartigheid, wat zijn roman pijnlijk mooi maakt. Naarmate de tijd verglijdt neemt Paul echter meer afstand van Susan en hij krijgt een paar affaires die op niets uitlopen, want: ‘Een eerste liefde bepaalt een leven voor eens en altijd.’ In het laatste deel van het boek denkt Paul, inmiddels in de veertig, vaak aan haar terug. Maar hij is het zicht kwijtgeraakt ‘op de eerste persoon - de enige persoon - van wie hij had gehouden.’ Maar een uitspraak van Susan over de liefde herinnert hij zich nog goed. Wat hem betrof ging het in de liefde slechts om winnaars of verliezers, terwijl zij stelde dat iedereen zijn liefdesverhaal had. ‘Al was het een fiasco geworden, was het als een nachtkaars uit gegaan, was het nooit echt van de grond gekomen […] het maakte het niet minder echt. En het was het enige verhaal.’ Ze had gelijk overdenkt Paul tegen het einde van  zijn boek: ‘Misschien was de liefde wel nooit in een definitie te vangen, maar alleen in een verhaal.’ En dat deed Barnes geniaal!

Ellen de Jong   2018