Hermsen, Joke J. 2018

Het leven kan alleen achterwaarts worden begrepen



Het lukt de 48-jarige kunsthistorica Ella Theisseling niet de dood van haar vader te verwerken: Ze had geen afscheid van hem kunnen nemen, omdat haar moeder vergeten was haar op te bellen. Later zei ze dat Ella onbereikbaar was, omdat ze in het buitenland zat. [..] ze was ook toen in Parijs, maar wel met een telefoon op zak en op nog geen vier uur reizen met de trein.Haar moeder vertelt haar later dat hij om haar had geroepen op zijn sterfbed. En dat hij haar nooit had geslagen. Joke J. Hermsen (1961) is filosofe en auteur van onder meer de romans. De liefde dus en Blindgangers. In haar recente roman Rivieren keren nooit terug. Uitgave De Arbeiderspers, beschrijft ze hoe Ella na haar vaders dood gekweld wordt door tegenstrijdige gevoelens ten opzichte van hem want haar vader was geestig, maar ook angstaanjagend, liefdevol en driftig: Hij was haar held, haar eerste liefde, haar eerste vijand. Ze vraagt zich af op welke manier haar herinneringen aan hem een rol gespeeld hebben in haar verdere leven? Ze besluit naar de oevers van de rivier de Gard in de Midi terug te keren, de plek waar ze met haar familie jarenlang vakantie vierde: Terug naar de rivier waar ze zwemmende van de ene oever naar de andere afscheid had genomen van haar kindertijd. Wellicht zou ze op die plek ook leren om afscheid te nemen van haar vader. Want daarin slaagde ze maar niet. Ze reist langs Avallon, Autun, Cluny en Uz's, plaatsen met kastelen, kloosters en kunstschatten. Onderweg koopt ze een schrift dat ze niet alleen als dagboek gebruikt, maar ook met het doel herinneringen die boven komen te noteren en zo het heden en het verleden tot een geheel te smeden. Ze beschrijft haar herinneringen aan vroeger, aan de Gard en andere gebeurtenissen uit haar jeugd, en ze doet verslag van haar reis door het nu, wat ze zag, dacht en droomde, als een reiziger die vertrek en aankomst, verleden en toekomst met elkaar probeert te verbinden. Dat opschrijven van haar herinneringen aan vroeger, aan de zomers in de Gard heeft niet altijd een goede invloed op haar humeur: Maar het leven kan alleen achterwaarts worden begrepen, zoals Kierkegaard schreef, dus ik zal er toch aan moeten geloven.[..] Het gekke is dat mijn herinneringen, zodra ik ze heb opgeschreven, de neiging hebben ervandoor te gaan, alsof de taal ze als ervaring laat verdampen.Toen Ella op haar bestemming was aangekomen, verbaasde ze zich dat de Gardon nog wel stroomde, maar verder in niets leek op de rivier uit haar herinnering. Het was een onbeduidende beek geworden en niet meer de wilde rivier uit haar jeugd: Daar stond ze dan dertig jaar later in dezelfde rivier, die hetzelfde en toch volkomen anders was. [...] De tijd stroomde de ene kant op, zo leek het wel, en haar herinneringen de andere. Hermsen heeft een prachtige, subtiele  schrijfstijl met slepende zinnen, waarin Ella's gedachten, gevoelens, indrukken en herinneringen met een melancholische ondertoon tot uitdrukking worden gebracht.

Ellen de Jong