Koch en Reisel, 2018

Briefwisseling tussen zielsverwanten

Auteur Herman Koch schrijft aan collega Wanda Reisel dat hij The Sense of an Ending van Julian Barnes heeft gelezen, het gaat daarin vooral over hoe we ons gebeurtenissen van veertig jaar geleden herinneren, wat we hebben verdrongen etc. Of heb ik het verzonnen?, uitgave Das Mag, is een briefwisseling, gellustreerd met wat fotos, tussen Herman Koch (1953) en Wanda Reisel (1955). Ze hebben een levenslange vriendschap. Koch is bekend van onder meer zijn roman Het diner, dat in vijftig talen verfilmd werd, en Reisel is een gevierd roman-en toneelschrijfster, winnaar van onder meer de Anna Bijns Prijs. Het zijn brieven uit drie periodes: 2011-2013, 1986-1988 en 2017. Een groot deel van hun correspondentie betreft de herinnering en de (on)betrouwbaarheid van ons geheugen. Wanda schrijft Herman: Ja, als je eenmaal aan je herinneringen begint te morrelen, komt ook de twijfel uit zijn hok gekropen. Het geheugen beschouwde ik altijd als een trouwe kat die je kirrend tegemoetkomt, maar nu is het een nukkige oude kater die stram en vermagerd bij de verwarming ligt. Een paar brieven later, en onze individueel gekoesterde herinneringen worden al onderuitgeschoffeld. Ze wisselen ervaringen uit over hun reizen, over gemeenschappelijke vrienden, relaties en ook over alledaagse dingen als het weer. Herman: Een bekende Chinese wijsgeer zei: Het weer, dat komt niet van buiten, dat draag je zelf mee in je hart. Beiden uiten ruimschoots hun kritiek op hun ouders, maar ja, schrijft Herman je accepteert als je jong bent alles als normaal. Ze hebben het uitgebreid over het volwassen worden en over groepsdwang. Films, muziek en boeken tijdens hun middelbare schooltijd komen bij allebei aan bod. Wanda vindt dat de boeiendste kant van het leven zich voor haar afspeelt in films en boeken: Als ik niks meer kan bewegen en aan bed gekluisterd ben, hoop ik dat ik vlak voor mijn dood nog een paar goede films kan zien (wel heel lullig als je net voor je doodgaat een klotefilm ziet). Het boeiendste deel van de briefwisseling betreft, naar mijn mening, de boeken die ze graag lezen, schrijvers die ze bewonderen en hun eigen schrijverschap. Herman : [] wanneer ik vastzit bij eigen werk: niet herschrijven of verbeteren, maar een heel hoofdstuk of hele lappen tekst wissen en ze vanaf de print zin voor zin opnieuw opschrijven. Wanda prijst internet: Internet is een tijdoplosser, het briljante en gestoorde, vrolijke en zielige pakhuis van onze bovenkamers waarin je rond mag dolen. Een schrijver kan daar van alles vinden voor een roman. De brieven die ze elkaar schrijven in de periode  1986-1988 gaan vooral over het schrijven zelf. Herman vanuit Barcelona - het betreft zijn roman Red ons, Maria Montanelli- Voor het eerst in mijn leven heb ik het gevoel dat ik aan een boek bezig ben dat werkelijk geschreven moet worden, zoals dat heet.
Vooral in de laatste briefwisseling krijgt de lezer een goed beeld van hun verwantschap zowel op persoonlijk als op literair vlak. 

Ellen de Jong  2018