Stamm, Peter, 2017

Van het ene op het andere moment verdwijnen

In de roman ‘In geen velden of wegen’ - uitgave De Arbeiderspers, vertaling Gerrit Bussink -  van de Zwitserse auteur Peter Stamm, verdwijnt Thomas, één van de hoofdpersonen, van het ene moment op het andere. Hij is met zijn vrouw Astrid en hun kinderen Ella en Konrad net terug van vakantie. Ze hebben de kinderen naar bed gebracht en ze drinken nog even een glaasje wijn op de tuinbank voor het huis. Astrid gaat naar haar huilende zoon kijken en besluit daarna naar bed te gaan. Thomas volgt altijd later. Dit keer niet. Hij verlaat het huis, aarzelt even en gaat op pad. Hij loopt een eindje langs een kanaal en bereikt ‘opgelucht’ de bosrand: ‘De leegte van de nacht leek hem voort te stuwen.’ Totaal onvoorbereid, met alleen wat geld, een zaklampje, een mesje en nog wat kleinigheden die hij in zijn broekzakken heeft zitten. Hij loopt door tot hij de Zwitserse Alpen heeft bereikt. Stamm laat afwisselend Thomas en Astrid aan het woord. Wat bezielt Thomas, een keurige boekhouder met een goed huwelijk en normale kinderen? Waarom hij wegging blijft een raadsel. Hoogstens kun je uit zijn verhaal opmaken dat zijn ongewisse tocht iets in hem losmaakt. Als hij een paar dagen in een berghut bivakkeert bevalt hem dat uitstekend: ‘Om hem heen waren alleen bergen en onbewoonde hooggelegen dalen te zien, het volgende dorp lag op een dag lopen.[…]hij voelde zich vrij als nooit tevoren.’
Astrid denkt dat Thomas snel terug zal keren. Tegen haar kinderen en tegen Thomas’ secretaresse hangt ze smoesjes op. Maar naarmate de dagen verstrijken en Thomas niet komt opdagen raakt ze in paniek en had ze ‘het gevoel dat ze gek werd, dat ze zich alles alleen maar verbeeld had en dat Thomas hier nooit had gewoond, dat hij nooit had bestaan.’ Thomas wandelt intussen welgemoed verder, hij komt niet om van de honger, en hij wil onder geen beding ontdekt worden. Maar hij gebruikt toch zijn pinpas…En dat is zijn eerste spoor. Astrid schakelt de politie in die een zoektocht onderneemt maar die al snel opgeeft. Ook Astrid gaat de bergen in om hem te vinden, echter zonder resultaat. Toch blijft ze geloven dat Thomas terugkomt: ‘Wat hij zich ook had voorgesteld, ze zou hem niet zonder verzet laten gaan. Ze zou hem terughalen.’ De politie vindt op een gegeven moment een plastic tas met Thomas’ kleren en schoenen. ‘Zijn spullen die hij had achtergelaten waren het eerste bewijs dat hij zijn oude bestaan had opgegeven.’ Hij heeft inmiddels een echte wandeluitrusting. Op een dag valt hij in een diepe rotsspleet. Hij overleeft en trekt verder naar het gebied van de Gotthard. Wat dan volgt is wel heel slim bedacht van Stamm. De politie meldt dat Thomas dood gevonden is. Hij zwerft echter nog jarenlang door Europa en beleeft […] ‘de euforie van het onderweg-zijn, het genot van een toekomst die niet vastgelegd was en die met elke stap een andere richting kon nemen.’ Astrid echter, rouwt: ‘Haar rouw leek wel een water waar ze steeds weer in viel.’ Toch ‘wist ze heel zeker dat hij niet dood was. Het was meer een gevoel dan een gedachte.’ Hoop doet leven, of die nu ijdel is of niet. Het is een pakkend boek met prachtige natuurbeschrijvingen. En Stamm beschrijft de belevingswereld van zowel Thomas als Astrid met zoveel gevoel en empathie dat je voor Astrid een zwak krijgt en, al verzet je je er tegen, uiteindelijk voor Thomas ook. 

Ellen de Jong   2017