Lenz, Siegfried 2017

Een minuut stilte

In de 110 pagina’s tellende novelle ‘Een minuut stilte’ van de bekende Duitse schrijver Siegfried Lenz, uitgave Van Gennep, vertaling Gerrit Bussink, luidt de eerste zin: ‘Wir setzen uns mit Tränen nieder,’ zong ons schoolkoor aan het begin van de herdenkingsbijeenkomst, daarna liep meneer Block, onze rector, naar het bekranste podium. Voor de foto van Stella, […], bleef hij staan, […], en maakte een diepe buiging.’ We weten dan al dat Stella gestorven is. Ze  was lerares Engels aan het Lessinggymnasium in het havenstadje Hirtshafen aan de Oostzee. Stella, een vrolijke, aantrekkelijke docente, was zowel geliefd bij haar collega’s als bij haar leerlingen. De achttienjarige Christian is klassenvertegenwoordiger en de verteller in het verhaal, dat zich in de jaren zeventig afspeelt, toen Ray Charles en Benny Goodman nog hot waren. Hij is verliefd op Stella. Er ontwikkelt zich een liefdesaffaire tussen hen die een zomer lang duurt en vanzelfsprekend volstrekt geheim moet blijven. Lenz weet die relatie subtiel te beschrijven, over puur seks heeft hij het niet, wel over romantiek en amoureuze gevoelens. Een zweem van erotiek komt om het hoekje kijken als Stella’s strandjurk door een windvlaag omhoog wordt geblazen en haar ‘bleekblauwe slipje’ zichtbaar wordt. Dat is alles. Christian vraagt zich wel af of hij de enige is voor Stella. Want hoe zit het met haar favoriete leerling Georg en wie is de man op de foto die op haar bureau staat? Had ze wat met hem? Ook heeft hij het moeilijk in de klas als Stella hem net als elke andere leerling behandelt en hij geen raad weet met zijn gevoelens: ‘Ik zocht haar blik, maar ze deed alsof ze me niet zag.’ Stella stierf, lezen we later, een tragische dood. De zeilboot waarmee ze na een vakantie met vrienden terugkwam uit Denemarken, kreeg  een aanvaring. Ze werd uit de boot geslingerd, en overleed later in een ziekenhuis aan haar verwondingen. Op de herdenkingsbijeenkomst vraagt de rector van de school of Christian iets wil zeggen, hij is immers klassenvertegenwoordiger. Maar hij kan het niet, hoe zou hij het ook kunnen? Hij heeft alleen maar oog voor de foto van Stella die op een statief voor het podium stond. ‘Stella, dat gezicht dat ik overal had gekust, op het voorhoofd, op de wangen, op de mond. […] Ik staarde naar haar gezicht, nooit eerder had ik zo’n overweldigend gevoel van verlies ervaren; […].’ In die minuut stilte moet hij voor eeuwig afscheid nemen van zijn geliefde. Lenz’ novelle is een kostbaar kleinood: niet alleen wat betreft het fijnzinnig opgebouwde verhaal, maar ook qua stijl: met weinig woorden die hij zorgvuldig en met gevoel voor sfeer koos. Om stil van te worden.

Ellen de Jong  2017