Gornick, Vivian 2017

‘Verstrengeld’ van Vivian Gornick: Een ‘tijdloze klassieker’

Auteur Jonathan Lethem beveelt in het voorwoord van Vivian Gornicks roman ‘Verstrengeld - met als ondertitel ‘Over mijn moeder, de liefde en New York’, uitgave Nijgh & Van Ditmar, vertaling Caroline Meijer - deze ‘briljante memoires’ ten zeerste aan als ‘tijdloze klassieker’. De Joodse Vivian en haar moeder wonen in een huurkazerne in The Bronx in New York. Vivian herinnert zich later dat er veel vrouwen waren die in aangrenzende woningen vertoefden en met elkaar omgingen. Hun onderlinge verhoudingen waren vaak gespannen, maar er was ook genegenheid. […] ‘ik nam de vrouwen in me op zoals je chloroform inademt op een doek tegen je neus. Het heeft me dertig jaar gekost om in te zien hoeveel ik van ze begreep.’ De relatie tussen de jonge Vivian en haar moeder is er een van aantrekken en afstoten. Moeder geeft haar dochter, die nog een vader en een broer heeft, weinig warmte. Het boek beweegt zich tussen de herinneringen aan Vivians jeugd en volwassen leven aan de ene kant, en later in de tijd - Vivian is vijfenveertig, moeder zevenenzeventig - lezen we hoe ze met haar moeder lange wandelingen door de stad maakt. Fel discussiërend en nogal eens ruziemakend. Desondanks brengt lopen het beste in hen naar boven. Moeder maakte zich vaak kwaad over ‘de leegte van een vrouwenleven’. Ze wilde werken, maar haar man was er op tegen. Ze zette door maar na een paar maanden gaf ze het op. Ze koos voor het geluk met haar echtgenoot. Gornick verhaalt met humor over de diverse families die er bij haar thuis over de vloer kwamen en hoe haar moeder hen minachtte om zich ver boven hen verheven te voelen. Als Vivians vader overlijdt, de man die haar moeder aanbad, die de beste echtgenoot van de wereld was, als ze die verliest stort ze in. Ze vindt haar leven niets meer waard, al neemt ze later een baan. Dertig jaar lang blijft ze rouwen en romantiseert haar huwelijk, want die liefde, zegt ze tegen haar dochter, is alles wat ze had in het leven. Over moederliefde geen woord. Vivian snakt naar die liefde. Ze besluit te gaan trouwen, een tijd later gaat ze scheiden en ze krijgt nog een paar affaires waarin seks steeds een belangrijke rol speelt. De verhoudingen lopen op niets uit want ze voelt zich alleen en buiten het leven staan. Wel gaat ze Engelse letterkunde studeren en wordt ze journalist. Moeder heeft weinig opleiding en ze weet niet veel en dat leidt tot spanningen. En ze claimt haar dochter voortdurend na de dood van haar man. Er zijn echter momenten dat Vivian zich vrij voelt en wel als ze in haar lichaam een rechthoekige ruimte ervaart, ‘van haar voorhoofd tot diep in haar kruis’. Dan ontstaat er een ‘eenheid van denken en taal’ en worden gedachten op papier gezet totdat de ruimte zich weer sluit. Tot het eind toe blijven moeder, die inmiddels tachtig is, en dochter, elkaar zien al is het minder en lopen ze ook niet meer. Toch is er in al die jaren een ‘vreemde kameraadschap’ tussen hen gegroeid. Gornick ontleedt zonder terughoudendheid met een scherp oog en gevoel voor stijl, de relatie met haar moeder, waaruit blijkt dat de twee ondanks alles niet zonder elkaar kunnen, verstrengeld als ze zijn. Bijzonder.

Ellen de Jong 2017