De Jong, Dola 2017

Opmerkelijk fijnzinnige roman over twee vrouwen

‘De thuiswacht’, zo vermeldt de flaptekst, ‘vertelt over liefde en vriendschap tussen twee vrouwen. Het manuscript werd aanvankelijk wegens het ‘schaamteloze’ karakter afgewezen door de Nederlandse en Amerikaanse uitgever van Dola de Jong, hoewel ze alom geprezen was voor haar eerdere roman En de akker is de wereld. Uiteindelijk verscheen De thuiswacht zowel in Nederland in 1954 als in de VS in 1963 – en werd een doorslaand succes. De auteur ontvangt stapels post, allemaal van getrouwde vrouwen, die in de klem zaten met zichzelf en zich in de roman herkenden.’ Uitgeverij Cossee gaf de roman, de derde, van Dola de Jong (1911-2003) opnieuw uit. Eva Cossée belicht in haar nawoord De Jongs schrijverschap. In 1938 ontmoet Bea bij een gemeenschappelijke kennis Erica: ‘Het blonde haar was kortgeknipt met een franje in de nek, als bij een jongen die nodig naar de kapper moet. Ze was dus gekleed als een lid van de Socialistische Jeugdorganisatie, het specimen waarmee ik me nooit op mijn gemak voelde.’ Toch gaat Bea met haar samenwonen op een verdieping aan de Prinsengracht in Amsterdam. Erica is journaliste, Bea secretaresse. Ze besluiten elkaar vrij te laten, ‘ieder ons eigen leven te leiden.’ Erica blijkt een rusteloos persoon te zijn. Ze verzint regelmatig uitvluchten om niet naar haar werk te hoeven gaan, terwijl Bea plichtsgetrouw als ze is, doet wat ze moet doen. Bea kijkt jaren later, na de Tweede Wereldoorlog woonde ze in New York, terug op haar tijd met Erica. Erica gaat naar verloop van tijd steeds vaker alleen uit. Ze verdwijnt in de nacht en komt niet thuis. In het begin wacht Bea nog op haar maar later niet meer, hoewel ze niet uit haar gedachten is. Als Bea met vriend Bas een seksuele relatie krijgt leidt dat tot fikse spanningen. Voor hem was geen plaats, Erica kreeg het voor elkaar een wig te drijven tussen haar en Bas, concludeert Bea achteraf. Met als gevolg dat de relatie strandt. Intussen gaat het met Erica van kwaad tot erger. Ze blijft dagen en nachten weg en als ze thuiskomt is ze vaak dronken en biedt zelden excuses aan. De slechte band met ‘Ma’ die lid van de NSB werd en met haar Joodse ‘Pa’, is  die wel haar echte vader?, doet de wispelturige en opvliegende Erica bepaald geen goed. Daar komt bij dat ze verliefdheden met diverse vrouwen beleeft. Bea voelt zich daar zeer ongemakkelijk bij, maar De Jong laat voelen dat ze jaloers is, maar dat niet erkent. Op een nacht gaat Erica door het lint en schreeuwt Bea toe: ‘Zo ben ik! […] Haar gezicht, nat van tranen en verwrongen in een uitdrukking van pijn en triomf tegelijk, naar me toegekeerd. ‘En zo ben jij ook. Jij ook Bea. Geef het maar toe!’ Bea geeft echter geen krimp. Als de Duitsers hun leven binnendringen en Erica in het verzet gaat, zet Bea alles op alles om haar naar Amerika te krijgen als de grond te heet onder hun voeten wordt. En ze merkt dat haar gevoelens voor haar intenser worden. Kan ze er nog een kant mee op? De fijnzinnigheid waarmee De Jong de relatie tussen de twee vrouwen en hun totaal verschillende karakters beschrijft, is opmerkelijk. Ze laat verliefdheid, bewondering en afhankelijkheid de boventoon voeren en niet de seksuele, lesbische liefde. Wellicht tussen de regels door. Wat een verrijking dat Cossee ‘De thuiswacht’ weer onder de aandacht brengt.

Ellen de Jong  2017