Shalev, Zeruya 2017

‘Pijn’ van Zeruya Shalev: een roman die je verslindt

De bekende Israëlische schrijver Amos Oz reageert op de cover van de roman ‘Pijn’, van de eveneens Israëlische succesvolle auteur Zeruya Shalev (1959), uitgave Cossee, vertaling Sander Hoving, als volgt: ‘Een prachtige roman, in ieder detail.’ Beter kon hij het niet verwoorden. Hoofdpersoon Iris overleeft, evenals Zeruya Shalev zelf, een terreuraanslag. Op een morgen in Jeruzalem werd ze overvallen door een explosie van een bus waardoor ze op het asfalt werd geslingerd. Na veel operaties en lang revalideren gaat het beter met haar, ze wordt directrice van een school in een arme wijk. Maar de pijn is nooit definitief weg. Ze is getrouwd met Micki en ze is moeder van zoon Omer en dochter Alma. Tien jaar na het ongeluk wordt ze weer hevig door haar pijn overvallen en vraagt ze zich af: Waarom had Micki op die bewuste dag de kinderen niet naar school gebracht, zoals hij altijd deed. Hij had een vervelend telefoontje gekregen van zijn werk, maar stond er desondanks op de kinderen te brengen. Maar  ze waren nog niet aangekleed, dus zei Iris: ‘Ik rijd ze wel naar school.’ Nadat ze hen had afgeleverd, hoorde ze ‘de verschrikkelijkste knal die ze ooit had gehoord, en daarna volmaakte stilte.’ Al heeft ze een baan die haar veel voldoening geeft, van de pijn is ze niet verlost, maar ze kan ermee leven. Met haar kinderen heeft ze na het ongeluk een moeizame band. Ze wilde niet dat ze haar zo gebroken zagen en evenmin wilde ze hen belasten tijdens haar ziekenhuis periode en revalidatie. Nu ze volwassen zijn is het er niet beter op geworden, vooral het contact met haar dochter is afstandelijk. Er is nog een andere pijn, een die jarenlang in haar heeft gesluimerd. Eitan was dertig jaar geleden haar jeugdliefde. Ze waren een jaar lang een hecht stel. Ze zorgden samen voor Eitans zieke moeder, die ze beiden aanbaden, en die na een lang ziekbed stierf. Na haar dood, ‘na de zeven dagen rouw, […]verkondigde hij haar zo koel alsof alles van meet af aan gepland was, dat hij van plan was een nieuw leven te beginnen […] je moet me begrijpen, ik ben nog geen achttien, ik wil leven, ik wil dit verschrikkelijke jaar vergeten, en jij maakt daar deel van uit […].’ Iris wordt ziek, ze ligt maandenlang lusteloos in bed. Ze herstelt nooit helemaal van die schok. Ze trouwt later met Micki, hij heeft een schaakobsessie waardoor ze te weinig aandacht krijgt, maar slecht heeft ze het niet met hem. Als Iris’ pijnen telkens weer terugkeren neemt hij mee naar een ziekenhuis voor een behandeling. De arts die haar helpt is pijntherapeut en ze herkent hem en hij haar ook: het is Eitan. Dertig jaar later na hun pijnlijke afscheid vallen ze opnieuw voor elkaar. Eitan heeft geen geluk gehad, hij heeft een paar gebroken relaties achter de rug, en kinderen bij verschillende vrouwen. Iris en hij storten zich op elkaar en willen samen de verloren tijd inhalen, nu het nog kan. Ze wacht ‘misschien alleen op haar verleden, dat voor een deel ook het zijne was, want nu schijnt het haar toe ‘alsof geen handeling die zich sindsdien heeft voltrokken, geen ervaring die ze heeft ondergaan, en geen gevoel dat ze sindsdien heeft gehad, het heeft klaargespeeld dat verleden naar de achtergrond te dringen.’ Er volgen dan ettelijke passages die doordrenkt zijn van liefdesgevoelens, maar ze twijfelt af en toe ook: Zal Eitan haar niet opnieuw in de steek laten, hoe zeker is ze van hem? Hij wil dat ze haar man verlaat maar zij heeft daar nog geen antwoord op, daar Alma haar al een tijd zorgen baart. Haar kind heeft problemen, ze is slaaf  van een verdorven man, een foute leermeester, die haar in zijn macht heeft. Iris is machteloos. Ze kan niet tot Alma doordringen en haar ervan overtuigen dat ze op de verkeerde weg is. Maar ze wil en zal haar kind redden van de ondergang. Of dat haar lukt en of er dan nog plaats is voor haar liefde voor Eitan? ‘Pijn’ is een roman die je vanaf de eerste bladzijde verslindt en je meevoert in Shalevs stroom van lange, verbluffende zinnen die vooral Iris’ gevoelsleven vertolken. Je voelt als lezer zélf haar pijn, zo overtuigend beschrijft Shalev die, maar ook de overige personages weet zij in hun vaak verwarde emoties te vangen. Tegen de achtergrond van de woelige, complexe Israëlische samenleving, krijgt ‘Pijn’ nog meer reliëf.

Ellen de Jong  2017