Ferrante, Elena 2016

Een vurige roman waar de passie vanaf spat

Na ‘De geniale vriendin’ en ‘De nieuwe achternaam’ verscheen recent ‘Wie vlucht en wie blijft’. Uitgave Wereldbibliotheek. Vertaling Marieke van Laake. Het is het derde deel (het vierde verschijnt in oktober), van de Napolitaanse romans van Elena Ferrante, pseudoniem van de Italiaanse schrijfster die al ruim twintig jaar niet in de publiciteit wenst te komen. Ze is ondanks dat een van de meest beroemde en geliefde Italiaanse auteurs van deze tijd. Internationaal gezien gooit ze ook hoge ogen. De vriendinnen Elena Greco en Lila Cerullo, groeien samen op in een grauwe, armoedige Napolitaanse volkswijk in de jaren vijftig, waar families elkaar voortdurend dwars zitten en agressie op de loer ligt. In ‘Wie vlucht en wie blijft’ beschrijft Ferrante hoe het hen als volwassen vrouwen vergaat. Lila heeft haar man verlaten, ze heeft een zoon en werkt in een vleeswarenfabriek. Ze kan met moeite het hoofd boven water houden. Vriend Enzo steunt haar, maar ze zijn geen geliefden. Lila wordt uitgebuit door haar werkgever Bruno Soccavo en maakt het hem moeilijk door de vakbond in te schakelen. In de loop van de roman werkt ze met Enzo samen op het gebied van rekenmachines en gaat het beter met haar. Lila’s leven blijft zich afspelen in haar Napolitaanse wijk waar achterklap, jaloezie, agressie, wellust en machtsspelletjes, aan de orde van de dag zijn. Elena heeft een roman geschreven die zowel bejubeld als verguisd wordt. In een artikel werd ze omschreven als ‘een meisje dat bezig is haar gebrek aan talent te verhullen met zinnenprikkelende bladzijden van een zekere vulgariteit.’ Ze trouwt met Pietro die professor aan de universiteit van Florence is. Ze hebben er een mooi huis en krijgen twee dochters. Toch is Elena niet gelukkig. Haar huwelijk is moeizaam, het moederschap en de huishoudelijke beslommeringen vallen haar zwaar. Ook het schrijven vlot niet. Elena en Lila bellen elkaar regelmatig en als Elena te horen krijgt dat Lila volledig uitgeput is gaat ze naar haar toe en staat haar bij. Terug in Florence schrijft ze een artikel over de situatie van de arbeiders, dat goed ontvangen wordt. De vriendschap tussen Lila en Elena is de rode draad in Ferrantes roman. Ze zijn hartsvriendinnen maar ook elkaars rivalen: Elena constateert: ‘Elke vastigheid van onze relatie bleek vroeg of laat een voorlopige formule, algauw kwam er iets in haar hoofd in beweging dat haar en mijn evenwicht verstoorde. […] Zeker was wel dat ze valse trekjes had en ondankbaar was, en dat ik, al was ik ook nog zo veranderd, toch ondergeschikt aan haar bleef.
[…] Mijn verlangen dat ze dood zou gaan leefde ergens in een hoekje voort; ik verjoeg het, maar het verdween niet.’ Maar contact blijven ze houden, al is het met grote tussenpozen. En dan halen ze herinneringen op aan hun jeugd, over het wel en wee van families als de Solaras, de Sarratores en de Carracci’s. Maar ze hebben het ook over Elena’s boeken waaronder een met als onderwerp ‘De fabricatie van de vrouw door de man.’ Elena is onzeker over haar werk. Lila zegt dat ze haar boeken slecht vindt […] ‘ik ben er meer dan zeker van dat je beter kunt, ik wíl ook dat je het beter doet, dat is wat ik het allerliefste wil, want wie ben ik als jij niet goed bent, wie ben ik dan?’ waarop Elena antwoordt: […] ‘zeg me altijd wat je denkt, alleen zo kun je me helpen, je hebt me altijd geholpen, toen we klein waren al, zonder jou kan ik niets.’ Alles verandert als Elena Nino na zoveel jaren weer tegenkomt. Ze was in haar jeugd heel verliefd op hem en is in diepste wezen haar hele leven van hem blijven houden. Maar hij trouwde met Lila, verliet haar weliswaar, en had daarna nog veel vrouwen met wie hij in zee ging. Hij maakt Elena nu heftig het hof, maar kan ze hem vertrouwen en een leven met hem opbouwen? Wie weet. Ferrante schreef opnieuw een vurige roman waar de passie vanaf spat. Haar beschrijvingen van de personages die zij rondom Elena en Lila een plek geeft, met als stralend middelpunt hun bijzondere vriendschap, zijn ronduit geniaal.

Ellen de Jong   2016