Baily, Virginia 2016

In ‘Op een ochtend’ van Virginia Baily kruisen de blikken van twee vrouwen elkaar

De Tweede Wereldoorlog is het decor waartegen het aangrijpende verhaal ‘Op een ochtend’, van Virginia Baily, zich afspeelt. Uitgave Ambo|Anthos. Vertaling Ambo|Anthos uitgevers, en Anna Livestro. Baily schreef het vanuit het heden en verleden. Chiara Ravello loopt in het jaar 1943 door de straten van Rome om antifascistische pamfletten te verspreiden in de stad. Er passeert een vrachtwagen waarin bijeengedreven Joden vervoerd worden. Chiara ziet een jong gezin. De vrouw trekt vooral haar aandacht. Ze heeft een peutertje in haar armen: ‘De blik van de vrouw schiet van links naar rechts en zoekt iets onder de toeschouwers […]. Chiara staart de vrouw aan, en haar rusteloze blik vindt die van Chiara. Zonder haar ogen van Chiara af te wenden, buigt de vrouw voorover, maakt de vingers van haar zoontje los van haar jas en duwt hem van zich af.’ Chiara greep het jongetje en deed tegen de omringende soldaten alsof het haar neefje was die aan haar aandacht was ontsnapt.. Daniele Levi ontliep zijn noodlot maar was in shock. Hij schreeuwde ‘Mama’ tot hij er hees van was. Chiara zorgt voor hem en ook voor haar zwakzinnige zusje door al het oorlogsgeweld heen. Daniele praat drie maanden niet tot hij een kip, die ze in de oorlog te pakken kregen, ‘Tok’ noemt. ‘Jij heet Tok, hè?’ zei hij. Chiara noemde het ‘het wonder van de kippen. Een wonder dat hun zomaar overkwam, midden in hun geïmproviseerde bestaan waarin alles draaide om overleven.’ Chiara kan maar heel moeilijk aanvaarden dat Daniele haar niet accepteert als zijn moeder. Dertig jaar later ligt hij nog vast verankerd in haar hart. Hij is uit haar leven verdwenen, ze heeft hem in geen jaren meer gezien. Jaren van vergeefs wachten op hem. Ze had hem door de verwoestende oorlogsjaren gesleept: ‘Toen je moeder je aan mij gaf […] heb ik beloofd dat ik voor je zou zorgen.’ En al werd ze Danieles ‘ma’ - toen bleek dat zijn ouders en de rest van de familie omgekomen waren - Daniele beantwoordde Chiara’s liefde niet. Hij raakte aan de drugs. Er was geen redden meer aan. Zelfs pastoor Antonio, een goede vriend van Chiara, lukte dat niet. Later blijkt dat Antonio een groot geheim met zich meedraagt. Als Chiara op een dag een brief uit Wales krijgt met de vraag of ze weet waar Daniele is, is ze verbijsterd en schrijft terug dat ze niet weet of Daniele nog wel leeft. Maria, een Engels tienermeisje, gaat vervolgens een beslissende rol spelen in de schokkende gebeurtenissen die elkaar in hoog tempo opvolgen, en die tenslotte leiden naar de knap bedachte ontknoping. Geschreven in een vloeiende, beeldrijke taal vol emotie, houdt Baily de lezer tot het allerlaatst in het ongewisse. Ze maakt op een smartelijke manier duidelijk hoe ingrijpend de gevolgen van een oorlog zijn en hoe de oerkracht van de liefde van een moeder voor haar kind, al is het niet van haarzelf, alle ellende met een onvoorwaardelijke liefde trotseert en uiteindelijk overwint.

Ellen de Jong   2016