Skorobogatov, Aleksandr

In ‘Portret van een onbekend meisje’ van Aleksandr Skorobogatov staat de eerste grote liefde centraal

Je eerste grote liefde als je dertien jaar bent, hoe beleef je die als jongen en als meisje? In ‘Portret van een onbekend meisje’ van de Russische auteur Aleksandr Skorobogatov, uitgave Cossee, vertaling Rosemie Vermeulen, staat de liefde tussen de twee tieners, Sasha en Katia centraal. Ze groeien op in een saai provinciestadje aan de rand van het Sovjetrijk in de armoedige jaren zeventig. Ze wonen vlak naast elkaar, één portiek verder, en als Sasha Katia ziet: ‘In de zachte gloed van de vroege avondzon  stak ze met snelle, lichte passen en gebogen hoofd de binnenplaats over - zo zag ik haar voor het eerst, ze was nog maar pas verhuisd naar ons appartementsgebouw en voor mij had ze nog geen naam -[…]’, is hij al direct ondersteboven van haar. Een dag later toen hij haar weer zag, stokte zijn adem ‘van verrukte opwinding, was ze me al zo vertrouwd, dat ik het gevoel had dat ik haar al jaren kende.’ Het duurt niet lang of Sasha durft haar te kussen. ‘[…] ik wist niet dat er op de wereld een geluk met zo’n zielsverscheurende kracht bestond.’ Niet alleen Sasha maar ook Katia durft zich over te geven aan deze uiterst prille, maar zuivere liefde, want dat is het. Ze ontmoeten elkaar stiekem in de portieken van hun mistroostige appartementen, want de wederzijdse ouders zijn fel tegen hun verhouding. Skorobogatov kijkt in zijn boek terug op deze allereerste liefde die eeuwigdurend leek. Sasha en Katia ontdekken elkaar ook op seksueel gebied en hij wil haar voor zich alleen hebben en wordt jaloers omdat de adembenemende schoonheid die Katia is, veel bekijks heeft. Katia onderwerpt zich aan Sasha, ze kan niet anders, hoewel ze veel van hem houdt. Als ze vijftien jaar is wordt ze zwanger. Iedereen is tegen haar en wat een ellende staat haar te wachten. Ook Sasha weet zich geen raad en voelt zich bovendien schuldig. Het loopt uit op een abortus en later ondergaat Katia er nog een. ‘[…] een van de moeilijkste herinneringen van heel mijn leven, ook al is het allemaal zo lang geleden’, schrijft Skorobogatov als Sasha zich Katia herinnert ‘tot het uiterste gekweld […], als een bedeesde schaduw op me wachtend bij de muur van dat ziekenhuis […].’ Als ze eindexamen hebben gedaan, en op hun achttiende jaar volwassen zijn, houdt hun liefde dan stand? Skorobogatov verhaalt in lange poëtische zinnen hoe Sasha gek wordt van heimwee als hij Katia een tijd niet gezien heeft en hoe zijn wereld vergaat als zij na vijf jaar, terwijl ze van plan waren te trouwen, een ander heeft: ‘ik had alles verloren, omdat ik dit meisje zag als het belangrijkste deel van mijn wezen […].’ Maar als hij de knappe Nika ontmoet blijkt hij niet ongevoelig voor haar al heeft hij haar in het begin alleen maar nodig om Katia te vergeten. Een tijd later in zijn leven raakt hij echter zeer op haar gesteld. ‘En dan betekent dit dat Nika’, schrijft Skorobogatov, ‘op onbegrijpelijke wijze tegen mijn wil in - al lang het middelpunt van mijn wereld vormde.’ Die wereld wordt tot slot gruwelijk op zijn kop gezet. Skorobogatov heeft een weergaloos, mooi melancholiek portret geschreven, niet alleen van een onbekend meisje, maar evengoed van een jonge jongen. Samen bleken ze als volwassenen, hoe verslingerd ze ook aan elkaar waren, niet opgewassen te zijn tegen de harde realiteit van het leven.

Ellen de Jong  2016