Hemmerechts, Kristien 2015

In ‘Alles verandert’ van Kristien Hemmerechts raakt hoofdpersonage Iris in ongenade

TransSexLit professor Iris Verdonck (52), schreef een boek over ‘de seksuele privileges van mannelijke personages en vooral de vanzelfsprekendheid ervan, het schijnbaar normale van die gang van zaken.’ Ze werd daardoor internationaal bekend. Iris is twee keer getrouwd en twee keer gescheiden. Ze heeft een dochter, Emma, en een zoon, Peter. Met hem heeft ze lange tijd geen contact. Iris laat zich regelmatig door haar huisarts dokter Wouters seksueel verwennen. Een rijke collectie dildo’s vervult daarbij een rol. Later vergrijpt Iris zich aan een mooie, Poolse studente, Agnieszka. Wat daar de gevolgen van zijn beschrijft de Vlaamse Kristien Hemmerechts  in haar recent verschenen roman ‘Alles verandert’, uitgave De Geus, die gebaseerd is op het wereldberoemde boek ‘In ongenade’ van John, M. Coetzee. Daarin beschrijft hij hoe het leven van een professor in Zuid-Afrika een ramp wordt nadat hij een studente heeft aangerand. Hemmerechts heeft in haar boek de sekse van haar personages verwisseld en het verhaal naar Vlaanderen verplaatst. Iris past in haar colleges de TransSexLit-test toe op allerlei bekende romans uit de literatuur. Als ze ‘Lolita’ van Nabokov in een college behandelt (ze kijkt daarbij naar Agnieszka, en denkt terug aan het ‘roze geheim’, toen ze haar dwong tot seksuele handelingen en haar benen daarbij openvielen ‘als een boek’). Iris slaat de roman open en leest de eerste zinnen: ‘Lolita, light of my life, fire of my loins. My sin, my soul. Beseffen de studenten dat ze  die euforische woorden voor Agnieszka uitspreekt? Lolita is een van de romans die bij uitstek het TransSexLit-principe illustreert’, doceert ze. ‘Alles verandert als je het geslacht van de personages verandert.’ Iris’ ongewenst seksueel gedrag met Agnieszka lekt uit en krijgt een staartje, een flinke zelfs, want ze moet voor de tuchtraad verschijnen. Ze raakt met recht in ongenade, zelf weigert ze zich schuldig te tonen. Schorsing is het gevolg. Iris vertrekt en gaat bij zoon Peter, die opgespoord wordt, wonen. In Arendonk past hij op een huis van een diplomaat, die in het buitenland vertoeft. Ook de dieren dient hij te verzorgen, samen met Imanu, een Somaliër. Iris maakt kennis met huishoudster Aminia en probeert zich aan te passen aan de regels van het huis en aan de veranderde omstandigheden. Peter heeft dat allang geleerd. Op een vroege ochtend komen drie Afrikaanse vrouwen het huis binnen: ‘Alle drie dragen laagjes lange gewaden over elkaar, en een donkere sluier over hun haar.’ Ze vallen Iris aan, mishandelen en verkrachten haar met haar eigen dildo. Ze is totaal verslagen en machteloos: ‘Kom me niet redden, het is genoeg geweest, laat me wegglijden, laat me alsjeblieft gaan.’ Maar Iris komt er toch weer bovenop en ze wil geen aangifte doen van wat haar is aangedaan. Wil ze zichzelf straffen voor het leed dat ze Agnieszka heeft berokkend? Terug naar haar huis in Antwerpen stopt de trein ‘in Brussel Luchthaven, van waaruit ze zo dikwijls is vertrokken om de wereld uit te leggen dat het veel, zo niet alles uitmaakt of je als man dan wel als vrouw door een roman gaat. Of door het leven, maar dat zei ze er nooit bij, dat moesten mensen zelf maar concluderen.’ Iris gaat toch weer terug naar het huis in Arendonk, waar ze opnieuw niet veilig is. Voor ze definitief vertrekt zegt ze tegen Aminia: ‘Ik keer terug naar Antwerpen, niet om college te geven, en ook geen seminaries of workshops of lezingen. Dat is verleden tijd […] Ik weet nog niet wat ik ga doen, maar ik ga niet naar mijn oude leven terug, ik kan er niet naar terug.’ Hemmerechts noemt ‘Alles verandert’ een spiegelroman. Ze schreef ‘m niet alleen diep doordacht, met grote inzet en taalvaardigheid, maar vooral met een grondige kennis van Coetzee’s roman. Zij volgde hem op onnavolgbare wijze.

Ellen de Jong  2015