F. Scott Fitzgerald 2015

‘De grote Gatsby’: Een liefdesverhaal van alle tijden

De bekende klassieker ‘De grote Gatsby’ van F. Scott Fitzgerald, als dwarsligger uitgeven door Ambo|Anthos, vertaling Susan Janssen, stelt niet teleur. Nog steeds is het hoogtepunt uit Scott Fitzgeralds werk actueel: met universele thema’s als liefde, onvervulde verlangens en eenzaamheid. Spil in de roman is Jay Gatsby, een man die alles lijkt te hebben. Hij heeft een schitterend landgoed op Long Island, in West Egg, bij New York, en in zijn majestueuze villa wordt er een zomer lang, veel en uitbundig feest gevierd. Bij het decadente af. Zijn partijen worden door allerlei gasten, ook die niet uitgenodigd zijn, bezocht:
‘Ik geloof dat ik, die eerste avond dat ik naar het huis van Gatsby ging, een van de weinige gasten was die werkelijk  was uitgenodigd. Men werd niet uitgenodigd - men ging er gewoon heen. Ze stapten in auto’s die hen naar Long Island brachten, en op de een of andere manier stonden ze uiteindelijk bij Gatsby op de stoep.’ De ik-persoon is Nick Carraway. Hij wordt de buurman van Gatsby. Als Nick hem ontmoet valt hij voor zijn glimlach: ‘zo’n zeldzame glimlach die je misschien vier of vijf keer in je leven tegenkomt, waar een zekere eeuwige geruststelling in besloten ligt. Een glimlach die heel even de hele eeuwige wereld trotseerde - of leek te trotseren - en zich dan op jóú concentreerde met een onweerstaanbare vooringenomenheid in jouw voordeel.’ Via Nick komen we te weten hoe Gatsby zo rijk geworden is. Ondanks zijn rijkdom mist hij iets. Achter zijn voorkomende en aimabele verschijning gaat een eenling schuil, die een geheim met zich meedraagt. Nicks nichtje, Daisy, een knappe vrouw met een grillig karakter, was ooit zijn grote liefde. Ze trouwde echter met Tom Buchanan, een blaaskaak die er een minnares op nahoudt, waar Daisy overigens weet van heeft. Door bemiddeling van Nick ontmoeten Daisy en Gatsby elkaar weer en het is alsof ze nooit uit elkaar gegaan zijn. Gatsby wil haar voor eeuwig bij zich houden, maar dat blijkt een onmogelijk verlangen. Zijn liefde voor haar wordt een obsessie: ‘Er moeten ogenblikken zijn geweest, dat Daisy, buiten haar schuld, niet aan zijn dromen beantwoordde vanwege de immense vitaliteit van zijn illusies. Die waren hun eigen leven gaan leiden, los van haar, los van alles. Hij had er zich met een creatieve hartstocht ingestort, er voortdurend iets aan toevoegend, ze opsmukkend met elke bontgekleurde veer die hem toevallig in handen kwam. Geen vuur of frisheid kan het opnemen tegen wat een mens in zijn spookachtig hart kan opgaren.’ Er loopt veel in het honderd naarmate S. Fitzgeralds verhaal zijn loop krijgt, maar het feest is pas echt voorbij op die laatste bloedhete zomerdag in 1922! S. Fitzgerald schetst een rijk beeld van het Amerika in de jaren ’20 van de vorige eeuw: een tijdperk waarin men het met de moraal en de zeden niet nauw nam: drank en seks vierden hoogtij. Met elan en een zuiver gevoel voor een bij uistek romantische schrijfstijl, zorgt S. Fitzgerald ervoor dat de lezer zich goed kan inleven in zijn personages en dan vooral in Gatsby met zijn obsessieve liefde voor Daisy: een klassiek liefdesverhaal van alle tijden.

Ellen de Jong      2015