Forna, Aminatta 2015

Aminatta Forna bouwt haar roman ‘Het huis met de schaduw’ laag voor laag op

‘September 2007’: ‘Terwijl ik dit schrijf ben ik zesenveertig jaar oud. Mijn naam is Duro Kolak.’ Hij is aan het woord in ‘Het huis met de schaduw’, van Aminatta Forna, uitgave Nieuw Amsterdam, vertaling Marijke Versluys en Aleid van Eekelen-Benders. Forna situeert haar roman in een schilderachtige omgeving, vlakbij het plaatsje Gost in Kroatië. Het denkbeeldige stadje Gost verwijst naar Ghost: een spookstad waaruit, zoals later uit de roman blijkt, mensen verdwenen, vluchtten of vermoord werden. En waar degenen die bleven vooral zwegen, behalve Duro. Hij is een fervent en bekwaam jager. Op een dag ziet hij een auto die richting een oud en verwaarloosd huis rijdt. Het staat bekend als het blauwe huis en het ligt heerlijk te midden van uitgestrekte velden en ruige heuvels. Uit de auto stapt Laura, ze komt uit het Engelse Bath, en samen met zoon Matthew en dochter Grace betrekken ze het huis, dat al jaren leegstaat. Zij en haar man Connor, die vaak afwezig is, willen het opknappen en er een riant zomerhuis van maken. Met de bedoeling het later met winst te verkopen. Duro woont vlakbij het blauwe huis dat hij goed kent. Maar zijn herinneringen er aan, deels fijn en deels triest, komen pas later in het boek aan de orde. Laura en haar kinderen, soms is Connor er ook bij, zijn van plan een paar weken in het blauwe huis te blijven. Duro biedt zijn diensten aan en helpt met het bewoonbaar maken van het huis. Ook maakt hij hen wegwijs in het stadje. Maar niet iedereen blijkt blij te zijn met hun komst, en al helemaal niet als dochter Grace oude mozaïeken ontdekt die ze met veel moeite onder het pleisterwerk vandaan tovert…! 0Duro kent het huis en de geschiedenis ervan als geen ander en ook de historie van Gost is hem bekend. Forna onthult stukje bij beetje wat er zich in het verleden heeft afgespeeld: Een burgeroorlog die voormalig Joegoslavië teisterde en ook in Gost vele slachtoffers eiste. Duro haalt herinneringen op die de lezer niet onberoerd laten. Zo is er Anka, het meisje dat voor de oorlog in het blauwe huis woonde en waarop hij verliefd was, maar die met een ander trouwde. En haar broer Krešimir, eens de beste vriend van Duro en kroegbeheerder Fabjan. Ze hebben een afschuwelijke rol gespeeld waar in het dorp nooit meer over gesproken wordt. Maar zij niet alleen: verraad en bedrog waren destijds schering en inslag. Duro wil het huis graag opknappen, want de herinneringen aan de oorlog in 1991, waarin bewoners van de stad gruwelijke misdaden op hun geweten hebben, moeten voor iedereen levend blijven. Duro’s gedachtenissen vlecht Forna vernuftig door de actuele gebeurtenissen heen, en ze schrijft heel reëel over de oorlog en maakt duidelijk dat de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar zijn in het heden. Maar ze laat ook veel aan de fantasie van de lezer over, want wat moet die zich voorstellen bij het sinistere drama dat zich rond Anka in het donkere bos afspeelde? Waarom juist zij? En wat was de bedoeling van de mannen die haar omsingelden? De kracht van Forna ligt in het oproepen van een beklemmende sfeer vol onheilspellende, niet nader te definiëren vooruitzichten, die dwingen tot doorlezen, en haar vermogen tot rustig observeren van zowel menselijk gedrag als van situaties. Zíj bouwt het huis laag voor laag op, wij mogen het naar onze eigen zin bewonen.

Ellen de Jong  2015