De Beauvoir, Simone

‘Misverstand in Moskou’, novelle van Simone de Beauvoir: herondekt meesterwerk

Twee zestigers, André en Nicole zijn met pensioen. Ze wonen in Parijs en ze waren beiden werkzaam in het onderwijs. Aan de ene kant genieten ze van hun vrijheid, aan de andere kant voelen ze zich nutteloos en gefrustreerd over hun niet gerealiseerde ambities. Vooral Nicole heeft het moeilijk daar ze graag aan de Sorbonne wilde doceren en dat niet waarmaakte. Te zeer als ze in beslag werd genomen door haar man en zoon Philippe. En André bedenkt dat hij ook weinig heeft betekend als leraar en huisvader en nu geen pit meer heeft: ‘er is iets verloren gegaan.’ ‘Misverstand in Moskou’, een novelle die Simone de Beauvoir in 1965 schreef, verscheen recent bij uitgeverij De Geus, in een vertaling van Jan Versteeg. De Beauvoir laat beurtelings André en Nicole aan het woord. Beiden lijden aan het ouder worden, maar praten er samen nooit over. Ze besluiten een reis naar Moskou te maken en er Masja, een dochter van André uit een vorig huwelijk, te bezoeken. Dat deden ze drie jaar eerder ook.  André is daar al snel teleurgesteld in de uitwerking van het communisme dat hij heftig aanhing. Hij voelt zich ‘een oude gepensioneerde die niets heeft uitgevoerd!’ Nicole is jaloers op de jeugd van Masja en worstelt met haar ouderdom. Bovendien verveelt ze zich, vooral omdat André voortdurend met Masja in de weer is en zij nooit even samen zijn. Ze verlangt terug naar Parijs en telt de dagen af. Het duurt niet lang of ze beginnen zich aan elkaar te ergeren al drinken ze nog zoveel wodka. Nicole kan het maar niet vatten dat André zoveel tijd met zijn dochter doorbrengt en niet één keer met haar alleen wil zijn: ‘Was hij zo veranderd? Vroeger, heel, heel lang geleden, was hij de meest hartstochtelijke.’ Als hij tot overmaat van ramp nog langer bij Masja wil blijven barst de bom. Nicole is razend omdat naar haar zeggen André dat besluit buiten haar om nam. Hij blijft echter volhouden dat hij het haar wel degelijk gezegd heeft. Wie heeft er gelijk? In ieder geval zorgt dit misverstand voor een grondige verwijdering tussen de twee echtelieden. Ieder voor zich maken ze de balans van hun huwelijk op. Nicole overdenkt dat ze een opzienbarend proefschrift had willen schrijven, en een leerstoel aan de Sorbonne zou krijgen: ‘ze zou bewijzen dat de hersenen van een vrouw evenveel vermogen als die van een man. Daar was niets van terechtgekomen.’ Ze had zich ‘laten opslokken door haar echtgenoot, haar zoon, haar huis. Ze bedacht dat ze hun hele verleden opnieuw moest bezien. Ze hadden naast elkaar geleefd, ieder voor  zich, zonder elkaar te kennen, en niet als een eenheid, elkaar begrijpend en doorgrondend.’ Zouden ze als twee verbitterde oude mensen bij elkaar blijven? ‘Het communicatieprobleem loopt door het hele boek heen, hoewel het vooral de onaangename gevolgen van het ouder worden blootlegt: lichamelijke aftakeling, verminderde seksuele behoefte, plannen die worden opgegeven, verwachtingen die moeten worden bijgesteld’, aldus Éliane Lecarme-Tabone, in haar nawoord. Wat betekent het om ouder te worden en het gevecht er tegen? Wat verlies je? Wat blijft er over? Die levensvragen kan De Beauvoir als de beste ontleden: in dit herontdekte meesterwerk van een wereldberoemd feministe! 

Ellen de Jong  2015