Japin, A. Maar buiten ...

Arthur Japins nieuwste overrompelende roman: ‘Maar buiten is het feest’

Het begin van een tragedie die Artur Japin in ‘Maar buiten is het feest’, uitgave De Arbeiderspers met hart en ziel ontrafelt is het vertrek van een vader. In dit geval is het de vader van het meisje Weyntje Kabouw. Het gezin telt behalve haar moeder nog twee zussen, Laura en Isa. Vriendinnen van moeder dringen er op aan dat zij en haar dochters mee moeten gaan naar de kermis: ‘kam je haar, pak je jas, binnen zit je veilig, maar buiten is het feest.’ En: ‘Als je verdriet hebt denken mensen dat het wel over gaat als je maar genoeg anderen vrolijk ziet zijn.’ Weyntjes moeder ontmoet op de kermis Sijmen, een kermisfotograaf, een bon vivant en versierder eerste klas. Moeder valt als een blok voor hem: een vrolijke man die direct aandacht aan haar besteedt, juist nu, nu ze zich zo verlaten voelt en woedend is op Weyntjes vader die een geheime affaire had ‘met een of ander sloerie.’ Ze trouwt al snel met hem en hij bemint haar uitbundig… Later heeft de vader er spijt van dat hij zijn gezin verlaten heeft maar dan is het te laat. De meisjes willen hem graag terug, maar moeder smijt de deur voor zijn neus dicht: ‘wij zijn hem nog achternagerend, maar konden niets meer doen.’ Met Sijmens komst in huis slaat het noodlot hard toe voor de dochters, later ook voor de moeder. Weyntje ontdekt dat Sijmen door het hele huis heen, inclusief wc en badkamer, gaatjes heeft geboord en later ook spiegels om zijn opgroeiende stiefdochters te kunnen begluren en hen vervolgens jarenlang te misbruiken, eerst Laura later ook Weyntje. ‘Aanvankelijk hield ik precies bij waar en wanneer ik mogelijk te zien was, maar toen verschenen er ook gaten boven aan de trap en in de gang, zelfs in een hoek van de ouderlijke slaapkamer, die van hemzelf dus, waar hij met mijn moeder sliep. Het werden er te veel. Ik zou me er op een gegeven moment bij moeten neerleggen dat ik te allen tijde overal zichtbaar kon zijn.’ Moeder komt achter het misbruik van haar man, maar laat hem begaan om hem niet te verliezen. Laura onderwerpt zich gehoorzaam aan Sijmen om Weyntje te beschermen die op haar beurt net als Laura aan Sijmens wensen voldoet om Isa te redden. Sijmen maakt in zijn doka foto’s van diverse kermisgangers en zijn gezin om er later zijn voordeel mee te kunnen doen… In de duistere wereld van Weyntje dringt onverwacht licht door. Ze blijkt te kunnen zingen en hoe. Juffrouw Verbeet zet alles op alles om dit talent verder te ontwikkelen. Intussen noemt Weyntje zichzelf Zonne, de koosnaam die haar vader haar gaf. Ook al moet ze het met Sijmen op een akkoordje gooien daar die Zonne haar carrière niet gunt: ‘Ik verdom het verder, dacht ze, om het slachtoffer te zijn van mijn verleden, vanaf vandaag word ik de dader van mijn toekomst.’ Langzaam maar zeker heeft hij geen macht meer over haar en is ze een gevierd zangeres. Ze krijgt zelfs een geliefde, Sander, die haar aanvoelt en liefheeft. Maar dan dient zich een nieuw drama aan, Lotte, het dochtertje van Laura, overleeft de brand in hun huis, als enige van het gezin. Zij is door Sijmen verwekt. Zonnes hoogste prioriteit is nu het meisje uit handen van Sijmen te houden en het voogdijschap over haar te krijgen. Ze spant een rechtszaak aan om Lotte te redden. Tijdens dat proces wordt haar traumatische verleden opgerakeld en komt haar liefde voor Sander onder druk te staan. Japin legt heel wat beeldende thema’s bloot, maar zonder veel omhaal van woorden, nergens ligt het er te dik op, hoe schrijnend de scènes ook zijn. Zonne leert dat er twee plekken zijn waar je veilig bent: weggeborgen in het donker of in het volle licht van de schijnwerpers. Het is zonneklaar dat ze ervoor kiest naar buiten te treden: ‘Daarom is plankenkoorts zo’n tragische vergissing,’ zegt Zonne altijd. ‘Zolang alle ogen op je zijn gericht, kan juist niemand je iets maken.’ Treffend is het citaat van Dostojevski voorin het boek: ‘De beste camouflage is je eigen persoonlijkheid omdat niemand zal willen geloven  dat die echt is.’ Ofwel: ‘naar buiten treden om te voorkomen dat mensen binnendringen.’ Tijdens een lezing over zijn boek in de bibliotheek in Amersfoort was het publiek, waaronder ikzelf, één en al oor, niet alleen vanwege de thematiek, maar ook omdat Japin acterend en niet voorlezend zijn hartverscheurende en overrompelende verhaal over het voetlicht bracht. Dat - en dat is zijn kracht - niet druipt van emoties en een overdaad aan rauwe taferelen, integendeel, niets theatraals heeft en dat terwijl acteren hem in het bloed zit.

Ellen de Jong

ISBN 9 789029 584920