Munro, Alice 2013

Alice Munro kreeg met ‘Lief leven’ de Nobelprijs voor Literatuur 2013



 ‘Lief leven’, de verhalenbundel van de 81- jarige Canadese
schrijfster Alice Munro bevat tien verhalen en ‘vier werken die niet echt
verhalen genoemd worden. Ze vormen een aparte eenheid, een die autobiografisch
is wat gevoelens betreft, hoewel soms niet helemaal volgens de feiten. Ik
geloof dat dit de eerste en de laatste - en de persoonlijkste - dingen zijn die
ik over mijn eigen leven te zeggen heb,’ verklaart Munro. Uitgave De Geus,
vertaling Pleuke Boyce. De verhalen die zich afspelen in kleine plaatsen in
Canada rond de Tweede Wereldoorlog, zijn, al heb je ze goed gelezen, moeilijk in
woorden te vatten, daar zijn ze te ondoorgrondelijk voor. Maar boeien doen ze
zeker! Munro’s personages weten het op één of andere manier niet te redden in
het leven. Ze maken iets mee wat hen overrompelt en hun leven in de war gooit,
of het nu een liefde betreft die niet spoort of de willekeur van hun
handelingen met vaak tragische gevolgen. Over haar eigen gevoelens ten aanzien
van haar moeder schrijft Munro op de laatste bladzijde van haar boek: ‘Ik ben
niet naar huis gegaan vanwege mijn moeders laatste ziekte, noch voor haar
begrafenis. Ik had twee kleine kinderen en niemand in Vancouver bij wie ik hen
achter kon laten. We konden ons de reis nauwelijks veroorloven en mijn man
verachtte formeel gedrag, maar waarom zou ik hem de schuld geven? Ik dacht er
net zo over. Over sommige dingen zeggen we dat ze onvergeeflijk zijn, of dat we
het onszelf nooit zullen vergeven. Maar we doen het wel, we doen het de hele
tijd.’ Twee van Munro’s verhalen licht ik eruit: ‘Japan bereiken’ en ‘Grind’.
In het eerste gaat het over een moeder ‘Greta’ - bepaald geen oermoeder -  die een treinreis maakt met haar dochtertje
Katy. Greta is getrouwd met Peter, maar legt het tijdens de reis aan met Greg,
een charmante jongeman met wie ze in zijn couchette vreemdgaat. Eerder in het
verhaal speelt Harris, een man die ze op een feestje ontmoette en die ze,
dronken als ze was, niet kan vergeten, ook een rol. Als Greta na haar
avontuurtje met Greg terugkomt in haar coupé is Katy verdwenen, terwijl die
diep in slaap was toen haar moeder de benen nam naar Gregs couchette: ’Een
zonde. Ze was met haar aandacht ergens anders geweest. Ze had haar aandacht
keihard laten opslokken door iets anders dan haar kind. Een zonde.’ In ‘Grind’
verlaat een moeder (die vaak een belangrijke rol speelt in Munro’s werk), haar
man voor een vreemdsoortige acteur, Neal. Ze verhuizen naar een stacaravan die
aan de rand van een grindgroeve staat. ‘Het was mijn moeder die er geregeld de
aandacht op vestigde. ‘We wonen bij de oude grindgroeve aan het eind van de
pompstationweg’, zei ze tegen iedereen en dan lachte ze omdat ze zo gelukkig
was dat ze alles achter zich gelaten had wat met het huis, de straat - de
echtgenoot - het hele leven van daarvoor te maken had.’ De moeder en Neal zijn
aan de drugs en dus vaak onbereikbaar voor de twee dochtertjes die nogal eens
aan hun lot worden overgelaten en het maar moeten zien te rooien…. In de
‘Finale’ maakt Munro ons deelgenoot van haar vroege jeugd. Met een moeder (daar
is ze weer), waar ze geen band mee heeft en die haar vaak ergert en een vader
die mislukte in zijn vak en haar hardhandig straft…Munro heeft een scherp
inzicht in de psyche van de mens maar ze oordeelt en veroordeelt niet en
psychologiseert evenmin. Dat laat ze aan de lezer over mocht die daarvoor
voelen. Haar schrijfstijl is sober en kordaat, zonder omhaal van woorden. Na
elk verhaal ben je benieuwd naar het volgende. Herman Koch schrijft in zijn
voorwoord: ‘In eenvoudige bewoordingen wordt iets gezegd over alles’ en op de
cover van het boek ‘Al na één alinea Alice Munro krijg ik zin om zelf te
schrijven, na twee alinea’s wil ik alleen nog maar doorlezen.’ Hij slaat de
spijker op zijn kop.




Ellen de Jong  2014