Vigan, Delphine de 2013-1

Delphine de Vigan belicht familiegeschiedenis

‘Mijn moeder vormde een te uitgebreid, te somber, te troosteloos terrein, kortom: het waagstuk was te groot,’ aldus auteur Delphine de Vigan.  Toch waagde ze het een roman te schrijven over haar moeder, Lucile, en over de familie waar ze deel van uitmaakte. De titel werd: ‘Niets weerstaat de nacht’, uitgave De Geus. De Vigan vroeg broers en zussen van Lucile over haar te vertellen: ‘En ik nam hen op de band op, hen en anderen die Lucile hadden gekend, en de rest van de opgewekte en zwaar getroffen familie die de onze is. Ik legde uren opgenomen woorden op mijn computer vast, uren vol herinneringen, stiltes, tranen en zuchten, gelach en ontboezemingen.’ Lucile is een mooi meisje en ze wordt al jong gevraagd als fotomodel. Moeder Liane en vader Georges, wiens lievelingetje ze is, geven haar alle aandacht. Verder bestaat het gezin uit een serie zusjes en broers. Het lijkt een vrolijke, harmonieuze familie te zijn. Maar schijn bedriegt. Er gebeurt van alles: behalve een paar zelfmoorden wordt de familie getroffen door dodelijke ongelukken, scheidingen en ernstige psychische stoornissen. In de schijnwerpers staat Lucile, De Vigan geeft haar een ereplaats: met haar boek wil ze haar eer bewijzen, ‘haar een papieren doodkist aanbieden – en een verhaal over hoe het haar vergaan was. Maar ik weet ook dat ik door middel van schrijven de oorsprong van haar lijden zoek, alsof er een exact moment bestaat waarop het wezen van haar persoon op een definitieve en onherstelbare manier werd aangetast...’ Lucile raakt in de loop van haar leven het spoor bijster, wordt regelmatig opgenomen in psychiatrische inrichtingen, raakt aan de drugs en de alcohol en komt er na een tijd toch weer bovenop. Haar huwelijk met Gabriel, de vader van Delphine, loopt stuk, evenals met andere mannen die haar pad kruisen. Delphine en haar zusje Manon moeten machteloos toezien hoe het met hun moeder langzaam bergafwaarts gaat. Het moment waarop Lucile door Delphine dood gevonden wordt kon niet uitblijven: ‘Toen ik mijn moeder die ochtend in januari in haar huis vond, had ze een blauwe kleur, een mengeling van lichtblauw en asgrijs, de handen op een merkwaardige manier donkerder dan het gezicht. Handen alsof er inktvlekken op zaten, in de plooien van de vingerkootjes. Mijn moeder was al een paar dagen dood.’ Lucile schreef een afscheidsbrief, zo hartverscheurend, dat ondergetekende haar ontroering moest wegslikken. De Vigan vertelt openhartig welke rol vooral Luciles vader speelde en haar broers en zussen. Ze is trouwens in haar hele boek openhartig. Dat is onder meer haar verdienste. En dat ze kans ziet om tussen de verhalen door haar eigen strijd te beschrijven: haar angst voor duistere onthullingen van de diverse familieleden en haar twijfels over wat niet en wat wel te openbaren. Is wat ze verhaalt wel de waarheid, en wie was haar moeder eigenlijk? Toch is het De Vigan heel goed gelukt de drama’s in de familie - de geschiedenis herhaalt zich - maar ook de vrolijke klanten te belichten, zodat de lezer zowel een ontluisterend en schokkend als ook een blijmoedig beeld krijgt van Lucile en de rest van de familie. Evenals van Delphine zèlf die als oudste dochter samen met zusje Manon een belangrijke plaats in het familieverhaal inneemt. Dapper zet De Vigan door, hoe pijnlijk het ook is in die herinneringen te duiken: ‘Ik wil graag in staat zijn van minuut tot minuut te beschrijven wat er met Lucile gebeurd is, het exacte moment achterhalen waarop het uit de hand is gelopen, het verschijnsel onder de microscoop onderzoeken, het raadsel ontwarren, inzicht krijgen in de diepgaande verandering.’ Ook dat is De Vigans verdienste want ‘over je familie schrijven is zonder enige twijfel de beste manier om er ruzie mee te krijgen.’ Maar schrijft ze: ‘hoe meer ik vorder, hoe meer ik ervan overtuigd raak dat ik het moest doen, niet om iets in ere te herstellen, eer te bewijzen, aan te tonen, goed te maken, te onthullen of recht te zetten, maar alleen om dichterbij te komen.’ Lucile stierf op eenenzestigjarige leeftijd, ‘voor ze een oude vrouw had kunnen worden. Lucile stierf zoals ze wilde: terwijl er nog leven in haar zat. Nu pas ben ik in staat bewondering te voelen voor haar dapperheid’, aldus De Vigan.
Ik bewonder De Vigan voor háár dapperheid.

Ellen de Jong  2013
Vertaling: Jan Versteeg
ISBN 9 789044 523911