Hermsen, Joke J. 2012

‘Blindgangers’ van Joke J. Hermsen biedt een vergezicht, een uitweg

Joke. J. Hermsen is schrijfster en filosofe. Naast vier romans publiceerde ze twee essaybundels waaronder ‘Stil de tijd’ (2009, bekroond met de Jan Hanlo Essayprijs 2011). In haar nieuwste roman ‘Blindgangers’ laat ze de lezer kennismaken met zes hoofdpersonen: Bas, Iris, Johan, Reindert, Ella en Det. Ze kennen elkaar van het filosofisch genootschap Nil desperandum (‘Gij zult niet wanhopen’). In de eerste drie bladzijden leren we hen, in een notendop, kennen. Deze Amsterdamse vriendengroep komt bij elkaar op een reünie georganiseerd door Anna, de vrouw van Bas, om het vijfentwintig jarig bestaan van Nil desperandum te vieren. Ze gaan naar het dorpje Wapse in Drenthe, het vakantiehuis van Anna en Bas. Het is winter, de sneeuw valt overvloedig. Voor het zover is beschrijft Hermsen waar haar hoofdfiguren mee kampen: huwelijksproblemen, echtscheidingen, moeilijke relaties met kinderen, frustraties over hun werk etc. Bas is ontevreden over zijn huwelijk met Anna waar de rek uit is. ‘Zijn hunkering naar een vrij en verplichtingloos bestaan was er niet van gekomen. Voordat hij het wist, had hij een vrouw, een tweeling, een hypotheek en een levensverzekering.’ Iris, ook niet gelukkig getrouwd al heeft ze dochter Eline en een nahuwelijk met Johan. Iris ziet op tegen de reünie en ze is niet de enige. Ze verlangt naar rust ‘geen telefoon, geen mail, geen televisie, geen sms, geen internet, geen getwitter, geen weekendjes met vrienden.’ Det is eveneens mistroostig: ‘In plaats van een paar amicale en verbroederende dagen op het idyllische platteland, waar Anna zo vurig op hoopte, gingen ze een oorlogszone vol brandhaarden tegemoet, die elk moment tot ontploffing kon komen. Waarom was ze niet gewoon thuisgebleven…?’ Ook Johan, Reindert en Ella hebben complexe relaties. Deze hele groep van rond de 5o jaar wordt overspoeld door de tijd, Hermsens stokpaardje. Ze zijn voortdurend bezig met hun mobieltjes, het checken van hun mail, het tobben over de zin van hun leven, en met de vraag of ze hun idealen nog kunnen waarmaken. In het weekend vloeit de drank rijkelijk en maakt de tongen danig los. Onderlinge spanningen lopen op en eindigen nogal eens in ruzies. Er worden heftige discussies gevoerd over onderwerpen als: is de mens al dan niet een door het brein gestuurde machine, heeft het leven zin, hoe zit het met de spirituele benadering van de mens en bestaat er wel echte liefde en vriendschap? Een hechte vriendenkring is het niet meer, hoe ze ook hun best doen elkaar en zichzelf te begrijpen. In feite vieren ze in het weekend ‘een kwart eeuw gefnuikte idealen’. Ze zijn elkaar en zichzelf kwijtgeraakt, in rake dialogen maakt Hermsen dat de lezer overduidelijk. Een paar kinderen die achtergebleven zijn in Amsterdam veroorzaken ook nog de nodige problemen. Deel 7 eindigt in een catastrofe: illusies gaan in rook op. ‘Blindgangers’ zijn Hermsens personages: ‘ongeleide projectielen, die niet langer weten waar het heen moet noch wat hen bezielt’, aldus Hermsen in een interview in ‘Opzij’ (februari 2012). En zegt ze: ‘We worden pas mens als we over onszelf en de wereld nadenken. Dat kost tijd en daar is rust – de mens snakt naar stilte -  voor nodig.’ De epiloog die op deel 7 volgt is een openbaring: Hermsen biedt in vijftien bladzijden een vergezicht, een uitweg. ‘Blindgangers’ opent onze ogen als we er tenminste de tijd voor nemen.


Ellen de Jong

‘Blindgangers’
Auteur: Joke. J. Hermsen
Uitgave: De Arbeiderspers
ISBN 9 789029 578585