Buuren, Maarten van 2012

Van Buurens openhartige roman ‘Iris’

 

Hoogleraar Franse letterkunde en auteur Maarten van Buuren schreef ‘Kikker gaat fietsen’, een literair relaas over zijn depressie. Daarna verscheen zijn roman ‘Iris’.  Toen hoofdpersoon Bas, docent aan de universiteit van Nijmegen, deze Iris op een foto die haar zusje Stella hem liet zien, viel hij als een blok voor haar. Ze beginnen een hartstochtelijke verhouding al heeft Iris een relatie met Jos. Het is het begin van een reeks amoureuze avonturen waarvan ze samen uitbundig genieten. Iris is een aantrekkelijke vrouw die graag in de schijnwerpers staat en om aandacht smeekt vooral van het mannelijke geslacht. ‘Op een van de weinige foto’s die Iris me heeft gegeven staat ze afgebeeld in een uitdagende, zeg maar rustig fatale houding. Ze leunt nonchalant tegen een muur, overtuigd van het verpletterende effect.’ Iris wordt zwanger, van Bas, dat beweert ze althans, maar ze wil niet dat hij de vader van het kind zal zijn, maar Jos. Tegen de achtergrond van de universitaire wereld, vol intriges, achterklap, machtswellust en geheime relaties, speelt de roman zich af. Bas is druk bezig met het schrijven van een proefschrift over de samenhang van metaforen in het werk van bekende schrijvers. Hij maakt niet veel van zijn onderzoek, hij wordt te zeer afgeleid door zijn relatie met Iris die steeds complexer wordt en ook door andere vriendinnen die inmiddels op zijn pad kwamen. Zijn eerder huwelijk met Sabine werd een mislukking en met zijn zoon Rogier botert het ook niet. Bas is te zeer op zichzelf gericht. Van Buuren:  ‘Je moet maar eens inzien,’ zei ik tegen mijn spiegelbeeld, ‘dat alles in jou zich verzet tegen het leven binnen een gezin.’ Al is de relatie tussen Iris en Bas verbroken en trouwt Iris met een ander toch blijven Bas en zij een band met elkaar houden. ‘Wat me vooral ontroerde, was dat Iris me, jaren na het beëindigen van onze relatie, deel liet uitmaken van de belangrijkste gebeurtenissen in haar leven. Dat ze zich niet stoorde aan wat Jos, haar familie, haar vrienden en collega’s daarvan dachten. Iris is me trouw.’ Volgens Van Buuren heeft dat te maken met Iris’ geheime kamer en met de romantische scenario’s die zich daar afspelen. ‘Iedereen kent wel het verschijnsel van de geheime kamer waarin hij of zij ruim baan geeft aan zijn romantische fantasieën, maar ik ken niemand die deze ruimte zozeer als een recht voor zich opeist als Iris.’ En: ‘De werkelijkheid is voor Iris een jachtgebied. Haar ogen priemen, omdat ze voortdurend taxeert of datgene wat ze ziet, voelt of meemaakt geschikt is om te worden vastgelegd, bewaard en ontwikkeld in haar innerlijke donkere kamer.’ Wat is er uiteindelijk van Bas geworden, hoe is het hem vergaan?  Zijn promotie ging niet door, hij werd ontslagen op de universiteit, alleen zijn passie voor wielrennen, roeien en bergbeklimmen blijft over. En Sven, de zoon van Iris, wil hem ontmoeten; volgens Iris lijkt hij sprekend op Bas. Maar die ontmoeting laat nog op zich wachten.  Waar Bas door verrast wordt is een uitnodiging van zoon Rogier om zijn kleindochter te komen bekijken. Hij wordt dus grootvader. Van Buuren: ‘Als ik grootvader ben, dacht ik kort na de geboorte van Rogier, ga ik met mijn kleindochter of kleinzoon de eendjes voren, wandelingetjes maken met de driewieler of samen schilderijen maken met vingerverf.’ Zou Bas dat inderdaad waarmaken? Van Buuren heeft opnieuw een openhartig verhaal geschreven dat een kijkje geeft in het leven van Bas, dat Van Buuren, uit eigen ervaring? goed lijkt kennen. Het boek leest vlotjes weg maar er wordt weinig uitgediept. Hoe zit het nu eigenlijk met zijn verhouding met Iris? Waarom mislukken Bas’ relaties met zijn diverse andere vrouwen en waarom botst hij met zijn zoon Rogier? De lezer krijgt een goed beeld van het universitaire leven in begin jaren ’80. Maar tegen de achtergrond daarvan zou zijn ‘Iris’ meer diepte gekregen hebben als hij zijn gevoelsleven op relationeel vlak grondiger had blootgelegd.

Ellen de Jong

‘Iris’
Auteur: Maarten van Buuren
Uitgave: De Arbeiderspers
ISBN:  9 789029 575027    



ISBN:  9 789029 575027