Brouwers, Jeroen, 2012

'Bittere bloemen', Intrigerende roman van Jeroen Brouwers. "Een sprong in het diepe"

Door zijn betuttelende en dominante dochter Eva wordt hoofdpersoon Julius Hammer (81), die op het nippertje een herseninfarct overleefde, op een cruise over de Middellandse Zee gestuurd. Op het schip Carta Mundi ergert hij zich  mateloos aan massa’s bejaarden én aan zijn eigen vervallen lijf. Hammer reed ooit op een Harley Davidson, aanbeden door jonge, blonde vrouwen die tegen hem opkeken om zijn kwaliteiten als rechter, politicus, hoogleraar en schrijver. In ‘Bittere bloemen’ van Jeroen Brouwers, uitgave Atlas, herbeleeft Hammer in door Brouwers briljant beschreven innerlijke monologen zijn weinig rooskleurige leven, waarin  Hammer zich vaak afvraagt of wat hij beleeft echt is of dat hij in werkelijkheid al dood is. In de liefde had hij weinig geluk en met zijn dochter botert het ook niet. Op het schip dat op weg is naar Corsica ontmoet hij Pearlene (‘Leentje’), die ooit bij Hammer een schrijfcursus volgde (schrijven kon ze niet, haar gedichten waren onbenullig rijmende versjes). Later ontmoet hij haar nog een paar keer in een boekwinkeltje. Pearlene lijkt op Hammers in de oorlog omgekomen moeder en hij ervaart haar als een reïncarnatie van een meisjesportret van kunstschilder Carnach de Oude. De veel jongere Pearlene was voor Hammer altijd al ‘de belichaming van de liefde’: ‘Zij is het! Daar is ze! Waar was ik, wat deed ik toen zij werd geboren?’ En: ‘Ik zal je alles, àlles geven wat ik kan en bezit.’ Pearlene is als waarzegster betrokken bij het amusementsprogramma aan boord. Als het schip aanlegt bij Corsica en de toeristen aan land gaan zit Hammer achterop bij haar. ‘Zijn armen rondom Leentjes buik, zijn natte hoofd tegen Leentjes rug, zo schiet hij met een plotselinge vaart uit de lijst van de spiegel weg. Een paar drempeltjes af, opgepast!- de Vespa hobbelt de balzaal uit, waar het in ieder geval koeler was dan in gedempter licht, dan in de overkokende straatjes. Onmiddellijk mitrailleert de zon zijn ogen, bespringt de hitte hem als een loeiend rund, hij komt in kolkend lawaai terecht, dat van overal tegen hem op beukt, maar hij mag tegen zijn enigbeminde leunen, haar ommuren, ervaren hoe strak zij in haar lichaam zit en heus wel voelt hij dat ook zij een beetje klam is en een beetje geurt naar zweet, maar er is niets dat zijn extase afdempt, hem zijn late, laatste troost ontneemt. Kom tot rust op Corsica!’ Wat een hemelse literaire passages! Evenals Brouwers beschrijvingen van Hammers ontluisterende valpartij nog vóór hij zijn gelukzalige tocht op Pearlenes Vespa maakt. Een tocht die Hammer vaak half buiten bewustzijn beleeft en ervaart dat de grens tussen heden en verleden vaag is geworden. Hij beseft dat hij dicht bij de dood is terwijl het leven aan hem voorbijtrekt. Daarna volgt een gedeelte waarin Hammer op een filmset verblijft met filmster Nicole Kidman, een mysterieuze en bizarre Scandinavische acteur en Leentje die met haar ‘poedersneeuwen huidje’ de liefde bedrijft met een vrouw. Brouwers verrassende aanloop naar de al even verrassende ondergang van Hammer met een sprong in het diepe!


Ellen de Jong 2012

ISBN 978-90-450-1962-8