Kapuściński, Ryszard

Ook de geesten zijn vlakbij

De Poolse schrijver Ryszard Kapuściński (69 jr) zegt in 'Ebbenhout, Afrikaanse ontmoetingen', vertaald door Gerard Rasch, uitgave De Arbeiderspers dat toen dier en mens nog liepen over de aardbol ze geleidelijk wenden aan de verschillende klimaatzônes. Nu zijn onze schoenen nog nat van Europese sneeuw als we op een luchthaven bij de evenaar landen.
Hij werpt ons dus met één zwaai in het hete tropisch Afrika. Hij beschrijft vooral individuele mensen, die zijn als duizenden anderen. Ze leven met wat ze waarnemen in het nu, maar altijd samen met hun voorouders, terwijl ook 'de geesten' vlakbij zijn.
Op onbevangen bijna jongensachtige manier vertelt hij wat er in hem omgaat als blanke tussen de zwarten. Scherp schetst hij de gevolgen van het kolonialisme, zowel door de Arabieren als door de westerse mogendheden, die Afrika met een lineaal op de kaart verdeelden. Bevolkingen van duizenden koninkrijkjes werden verplicht tesamen op te trekken binnen de door die europeanen bedachte grenzen. De huidige conflicten zijn bijna allen voortzetting van geschillen die al vóór de koloniale periode bestonden. Eeuwenlang reeds bevochten mensen elkaar om de beste stukken grond, de schaduwrijke plekken en vooral het water. 'Er is één ding' zegt hem een door de Sahara trekkende koopman 'waarnaar je meer kunt verlangen en waarvan je meer kunt houden dan van een vrouw: water'. Het is de enige 'liefdesrelatie' in dit prachtige boek.
Hij toont de mens in zijn voortdurende gevecht om overeind te blijven onder de verpletterende natuurkrachten, waarbij de zon de allesoverheersende gesel is.
De schrijver hult zijn emoties in de beschrijving van de gevolgen van macht, agressie en hebzucht; maar ook in onvoorstelbare mystieke ervaringen en natuurverschijnselen, waardoor hij de verbeeldingskracht van de lezer sterk aanspreekt.

Ellen de Jong