Menger, Truus

Tentoonstelling in Slot Zeist: Toen niet, nu niet, nooit!
Truus Menger, 85 jaar
Ik wil me niet meer zo duidelijk in de strijd werpen

Onder het motto 'Toen niet, nu niet, nooit!' wordt in Slot Zeist een overzichtstentoonstelling gehouden van het werk van verzetsheldin, bekend beeldhouwster en kunstschilder,Truus Menger (Haarlem,1923).
De titel van de tentoonstelling refereert aan de titel van het boek waarin Truus Menger de oorlogsbelevenissen beschrijft van de verzetsploeg waaraan zij leiding gaf en waar ook haar jongere zuster Freddy en de door haar levensoffer zo bekend geworden Hannie Schaft deel van uitmaakten. Truus Menger heeft veel waardering ondervonden voor haar verzetsactiviteiten en haar kunstzinnige creaties. Ze ontving een speciale medaille die zij, als enige vrouw voor haar activiteiten in de Nederlandse verzetsbeweging, ontving van generaal Eisenhouwer. Ook de Yad Vashem-medaille die door Israëls Golda Meir aan Truus Menger werd uitgereikt en haar benoeming tot Officier in de Orde van Oranje Nassau zijn eerbewijzen waarmee deze uitzonderlijke kunstenares is geëerd.

Nooit meer oorlog

Truus had als kind bronchitis en was verplicht veel op bed te liggen. 'Mijn moeder schilde aardappels, een soort veenknollen noemde ze die, en ze zag dat ik me verveelde, want ik was geen kind dat met poppen speelde. Ze gaf me een aardappelmesje maar dat schillen van aardappels vond ik maar niets. Mijn vader had een mooi bootje gesneden uit een klomp hout en toen dacht ik: papa, ik maak jouw portret, exact gesneden uit een aardappel.Toen was ik vijf jaar. Ook tekenen kon ik goed.'
Truus won later een prijs met een tekening van een kruis met een helm erop en een tulp die eronder lag. Nooit meer oorlog wilde ze ermee zeggen. Ze kon gewoon goed tekenen en vertelt ze, 'zelfs beter dan de tekening van de juf op het schoolbord. Ik was een eigenwijs kind, maar verlegen. Als iemand iets tegen me zei werd ik al knalrood. Wat ik tekende? Dingen die me ontroerden.' Na de oorlog volgde Truus de opleiding 'Ateliers '63' in Haarlem waar ze (nog beter) leerde tekenen èn beeldhouwen. Ze schilderde toen voornamelijk realistische dingen die met de oorlog te maken hadden, maar die later abstract werden weergegeven. 'Bijvoorbeeld het schilderij 'Verwrongen wapens', dat ik je straks zal laten zien. Ik kreeg, in 1964, m'n eerste expositie in Amsterdam. Er kwamen toen veel mensen en ik verkocht goed. Daarna ben ik blijven schilderen, zowel figuratief als abstract, en beeldhouwen. Ik heb nu 85 jaar geleefd en besloot dat ik het laatste beeld over de oorlog heb gemaakt. Dat is het beeld voor dove mensen die naar Auschwitz en Treblinka gingen. Daar sluit ik de oorlog mee af.'

Expositie

Er zal beeldhouwwerk van Truus te zien zijn, van toen, en zoveel mogelijk schilderijen van nu en ook een verzetstentoonstelling over haar werk. Bovendien een nieuw werk dat ze maakte in haar 85e levensjaar.
'Nieuwe abstracte schilderijen èn een beeld. Over dat beeld verklap ik nog weinig, alleen dat het abstract en van roestvrij staal is, en dat er een dubbel schilderij in komt te hangen. Het staat bij mijn zoon op zijn bedrijf.'
Als Truus terugkijkt is er zoals ze zegt 'een periode afgesloten. Dat ik er nu mee stop moet je nuchter zien. Ik wil me niet meer, ik heb nog wel nachtmerries, zo duidelijk in de strijd werpen. Ik ben te moe, ik moet nu gewoon aan de leuke dingen gaan denken die er voor mij zijn. Politiek gezien is het zo'n chaotische wereld dat je idealen, die je nog wel hebt, niet meer worden weergegeven. Een verbroken verbinding.'
Als ik Truus vraag naar haar plannen zegt ze ogenblikkelijk; 'Ik heb al acht nieuwe ontwerpen gemaakt die echt leuk zijn. Ik maak eerst een schets als het een beeld moet worden, voor een schilderij is dat anders, daar ben ik mee aan 't spelen. Olieverf op linnen.'
Truus voert me na deze woorden langs haar schilderijen en beelden, die twee kamers beslaan. Haar (bronzen) beeld voor dove mensen waar ze het over had, is loodzwaar. Het is één klomp wanhopige ellende die Truus ongelooflijk knap en met veel emotie tot kunstwerk verhief. 'Die dove jongen die daar staat vraagt aan z'n vader met allerlei handgebaren: wat is er nu aan de hand, want ze worden weggevoerd. De angst zit in die mensen, ze worden vooruit gebrand. Ik heb het 'De wereld bleef doof' genoemd, want dat is het tegenovergestelde van: zij zijn doof.'
Ook allerlei schilderijen, abstract vaak, met veel geel en blauw, staan her en der opgesteld. Ze hebben vrolijke patronen. Dan ontmoet ik het beeld 'Een monument voor een overlevende'. 'De mens die alleen overblijft, daar is nooit een monument voor, terwijl zij het meeste lijden.' We passeren ook wat kleine beeldjes als 'Met molentjes lopen' en 'Door het oog van de naald' waar Truus zelf om moet lachen. Vervolgens komen we aan bij een schaakspel. Op een marmeren bord staan de handgemaakte stukken, in brons gegoten, in de houding, klaar om een zet te doen en als het tegen zit schaakmat te worden gezet: De koning en de koningin, het kasteel, de loper, de pionnen. 'Het paard is gaan liggen, die denkt: jullie zoeken het maar uit.'
Speelse schilderijtjes met draadplastiek achter glas zie ik daarna aan me voorbij trekken en dan staan we weer stil voor een klein bronzen beeld. 'De moeder gaat naar Auschwitz, het kindje laat z'n beertje zien aan z'n vriendjes. Ze gaan met de trein mee. Een jongetje van negen jaar die dit beeldje zag op een overzichtstentoonstelling in Hoorn begon spontaan te huilen. Vind je dat niet lief? Ik zei: jij wordt een dichter. Hij: dat heb ik altijd willen worden.'
Ik schiet vol en laat even m'n hand rusten op het kindje met z'n beertje. Hoe aangrijpend en hoe inlevend beeldde Truus dit schokkende tafereel uit. Wat een verhaal erachter. We eindigen met haar schilderij 'Verwrongen wapens', dat donker en woest is en met een lichtgekleurd doek, waarop Truus, tegen een achtergrond van ijle wolken en een witte hemel, met zwarte letters schreef:

dus praten en praten we maar door
de menselijkheid vergaten we te laven
Opnieuw weer bloemen op de oorlogsgraven
en bloemen op bevrijdingsfeesten
en in de koppen van de grote ,,geesten"
bereidt men alweer een nieuwe oorlog voor……

Truus leest regel voor regel hardop voor, met heldere stem, keert zich daarna om en zwaait me uit.

Ellen de Jong
23 dec. t/m 1 febr.
Openingstijden www.slotzeist.com
Tel. 030 - 6921704