Kalis, Wouter - 2009

ROYAL III: Expositie in Slot Zeist van de winnaars van de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderskunst


Jaarlijks wordt door Hare Majesteit de koningin de Koninklijke Prijs voor Vrije schilderskunst uitgereikt sinds deze in 1871 is ingesteld door koning Willem III. Elk jaar komen er meer dan 500 inzendingen binnen. Alleen de besten worden uitgenodigd om in het kort uit te leggen wat er zo speciaal is aan hun kunst. Drie grote kunstenaars te weten, Antoine Berghs, Wouter Kalis en Anneke Wilbrink zullen hun werken waarmee ze gewonnen hebben en van de periode erna exposeren.


Antoine Berghs

Het liefst zou hij ooit iets maken wat geen materie heeft. Berghs: 'Ik zie mijn werk als onderdeel van een onuitputtelijke stroom waar ik ieder moment op in kan pluggen, alsof er een permanente, tijdloze onderstroom is die de mensen en de dingen met elkaar verbindt. Denk aan het klassieke pantha rhei van Herakleitos: hij bedoelde hiermee te zeggen dat alles in deze wereld steeds in verandering is. Zijn leerling Kratylos beweerde dat men niet tweemaal in dezelfde rivier kan stappen, omdat het steeds weer vers water is dat je tegemoet stroomt.'
In het werk van Berghs vormt het beeld dat in beweging blijft, materie die niet uitmondt in een vastomlijnde betekenis, de rode draad.


Anneke Wilbrink

Zij was al genomineerd voor de Koninklijke Prijs voor de Vrije schilderkunst (2002) en ook voor de Prix de Rome (2004). Haar schilderijen laten een opbouw zien in diverse lagen van lijnen, structuren en vormen. Haar werk lijkt vaak naar landschappen en stedelijke bebouwing te verwijzen. Het onderwerp is echter in de eerste plaats de schilderkunst zelf. Wilbrink: 'Het gaat mij erom vanuit een intuïtieve benadering de lege ruimte al schilderend te verkennen. In de uiteindelijke compositie wil ik, door de opbouw, in een naleesbaar schildersgebaar, een kijkervaring oproepen. Daarin wordt een levendige wereld geschetst, waarin zich meerdere standpunten aandienen.'


Wouter Kalis


De keuzes van Wouter Kalis worden beperkt door enkele regels die hij zichzelf oplegt. 'Het is voor mij belangrijk te schilderen binnen een set van regels. Het verhindert me te denken over de vraag waarom ik iets schilder of wat het voorstelt. Ik volg een strak principe met een losse uitvoering. De afbeelding is voor het ontstaan van het schilderij minder belangrijk. Belangrijk is de uitvoering van het schilderen: het aanbrengen van verf. Dit bepaalt namelijk het schilderij.'
Wouter Kalis en ik gaan in een van de zalen van Slot Zeist tegenover een paar van zijn werken zitten, die hij net heeft uitgepakt. Ze vormen een prachtig decor voor ons gesprek. Ik vraag hem wat hij bedoelt met: schilderen binnen een set van regels. Wouter: 'Een tijdje geleden heb ik besloten alleen nog maar datgene te schilderen waarvan ik dacht dat ik het wilde. Ik was in die periode erg ontvankelijk voor adviezen en raad van anderen. Als ik bijvoorbeeld een bloem had geschilderd zei iemand: daar moet je mee verder gaan en dat zou je meer moeten doen. Of: je werk ziet er wel goed uit, maar je kan beter een kasteel schilderen. En daar ging ik dan toch een beetje op in. Ik sprak met mezelf toen af dat ik, zoals ik je al zei, alleen nog maar wilde schilderen wat ik zelf wilde. Namelijk horizontale banen. Ik was er toen nog niet zeker van en besloot een aantal maanden in mijn studio alleen maar te werken, zonder dat ik mensen liet zien wat ik aan 't doen was. Wat die set van regels betreft: 'Die wisselt nog wel eens maar die begon met bepaalde afmetingen van het doek en met alleen maar horizontale banen van contrastrijke kleuren laag over laag aangebracht. Met hier en daar een uitloper van de verf - in 't begin ging dat per ongeluk - tot ik erachter kwam dat ik zo'n druiper toch wel heel mooi vond.' Wouter werkt met acrylverf en hoogglanslak en zijn tweeluik getiteld 'Control Vijf' is een uitgekiende combinatie van horizontale banen in onder meer felrood, zwart en wit. Hier en daar zie je de verf wat uitspatten en ontdek je een vaag bloemmotief. Wouter schilderde het in vele lagen over elkaar heen, op meubelstoffeerstof: 'dat is dan nog een laag erbij.' Het andere tweeluik tegenover ons is op vlakke canvas geschilderd; Wouter maakte het in warm rood en noemde het 'John'. Naar aanleiding van een herinnering aan de overleden vader van een vriend. Het straalt warmte en liefde uit. Wouter vertelt dat hij indertijd een oude lerares tegenkwam die zei: doe mee met de Koninklijke Prijs. 'Ik wilde niet want ik had één keer eerder meegedaan en werd afgewezen, dus ik dacht: ik doe nooit meer mee, ik heb ervan geleerd. Maar ik heb toen toch maar meegedaan en won! Dat was in 2006.'
Wouter heeft altijd of nooit een plan vooraf. 'Het is allebei waar. Ik werk soms vantevoren met stukjes karton en het mooie van mijn werk in het algemeen is dat in de uitvoering het altijd anders gaat dan je denkt dat het zal gaan. En dan flikker ik het ontwerp weg en begin opnieuw. En dat wordt dan een monogram of een set van horizontale banen. Wat ik je nog graag zeggen wil is dit: ik zie mijn werk als pure esthetiek, het heeft weinig inhoud, het is meer een sfeer. Het is niet actueel. Ik ben nu aan 't experimenteren met mijn schilderijen als gebruiksvoorwerpen.'
Wouter wijst op zijn tweeluik 'Control Vijf' waaraan een plankje is bevestigd en licht toe: 'Dan zou je je kunnen voorstellen dat je - als gebruiker van dat schilderij dat ergens in je huis hangt - er een bos bloemen opzet of een foto van iemand die gestorven is of je autosleutels! Dat maakt niet uit, waar het omgaat is dat je je actief kunt bemoeien met de compositie.' Ik kijk naar het vindingrijke plankje dat ik niet zo snel had opgemerkt omdat de kleurrijke banen van het schilderij me in de ban hadden gehouden. Ik bedacht me dat ik het niet zou gebruiken voor m'n autosleutels, hoewel ik die dan nooit meer zou kwijtraken, maar voor een collage van bloemen die zouden vervloeien met de schitterende kleuren van Wouters kunstwerk.

Ellen de Jong


van 3 november t/m 27 december
Slot Zeist, Zinzendorflaan 1, Zeist
www. wouterkalis.nl
www.slotzeist.com