Jansen, Geert Jan

Tentoonstelling Geert Jan Jansen: 'Net Echt', van meestervervalser tot hofschilder.

Ik heb lange omwegen gemaakt in mijn leven

Geert Jan Jansen exposeert tot en met 15 juni in het Slot Zeist met zijn gehele oeuvre in een overzicht- en verkooptentoonstelling. Het gaat om schilderijen en tekeningen in de stijl van onder andere Appel, Matisse, Klimt, Botero en De Lempicka. Naast deze schilderijen in de stijl van de grote meesters van de afgelopen eeuw, is er ook een selectie te zien van schilderijen in zijn eigen stijl. De kwaliteit van zijn schilderijen is zo meesterlijk dat bijvoorbeeld Appel tientallen schilderijen van Geert Jan Jansen voor echt aanzag en certificeerde. Bij zijn arrestatie in Frankrijk in 1994 legde de politie beslag op meer dan 1600 kunstwerken. Daar zaten ook originele kunstwerken tussen. Tot op de dag van vandaag zijn de experts er niet in geslaagd echt van vals te onderscheiden. In het verleden is uitvoerig bericht over de schilder Geert Jan Jansen die zijn werk jarenlang heeft voorzien met de namen van vele bekende kunstenaars uit de vorige eeuw. Experts in Parijs, Londen en New York werden om de tuin geleid. In 2005 heeft hij een groot deel van zijn werk teruggekregen.

Ontmoeting

Geert Jan Jansen (64) is druk bezig met het inrichten van zijn tentoonstelling in het Slot Zeist. Her en der staan zijn kunstwerken klaar om opgehangen te worden. Hij neemt rustig de tijd voor ons gesprek en leunt ontspannen achterover in zijn stoel. Werd hij meestervervalser, beter, schilderde hij 'als', uit geldgebrek?
'Ik had een galerie in Amsterdam in de Rosmarijnsteeg en daar had ik allemaal eerlijke, echte schilderijen van vooral kunstenaars van voor de Tweede Wereldoorlog, en die liep niet zoals het moest. Ik kon met moeite m'n huur betalen. Ik zat tussen allerlei galeries in en keek wel eens door het raam naar binnen en die hadden dat soort problemen niet. Ik zag dingen die niet klopten, snerterig ingekleurde etsen van Chagall bijvoorbeeld en ik dacht toen: als mensen dat zo graag willen hebben kan ik daar ook wel voor zorgen. Zo is het begonnen.'
Je hebt met plezier 'bijgeproduceerd' zoals je in een interview zegt en je legt je ziel en zaligheid in het 'schilderen als'.
'Ik vond het in het begin spannend, ik heb geen academie gedaan; door naar andere kunstenaars te kijken heb ik mezelf schilderen geleerd. Ik vond het een uitdaging om te kijken hoe dicht je bij het werk van een andere kunstenaar kon komen. Dat ging me al gauw interesseren en dan wil je het ook goed doen. Ik ben een perfectionist en dat houdt in dat je topkwaliteit wilt leveren.'

Geert Jan heeft nooit dingen gedaan die hem niet aantrokken, 'dan zou het ook niet goed gelukt zijn. Het is wel zo dat ik over het werk van de ene kunstenaar veel langer heb gedaan om dat onder de knie te krijgen dan over het werk van een andere. Het moeilijkst zijn die kunstenaars waarvan veel mensen zeggen: dat kan m'n zoontje ook. Appel, De Kooning, Miro. Dan lijkt het soms ook dat het er in drie minuten is opgeslingerd, maar dat is echt niet zo. Men denkt dan: je gooit een beetje verf op een doek, je smeert het door elkaar en je hebt een Karel Appel, maar je hebt dan slechts een bruine brij. Het is juist de kunst om de kleuren helder en sprankelend te houden en voor de snelheid waarmee de verf op het doek wordt gebracht moet je lef hebben en het veel doen. Er gaan ook kilo's verf weer van het doek af in de prullenbak, voor het zo was als ik het wilde hebben.'

Ontdekking

In 1994 deed de politie een inval in zijn Franse kasteeltje La Chaux en arresteerde Geert Jan en zijn vriendin Ellen van Baren wegens plagiaat.
Hoe werden jullie ontdekt? 'Ik had een serie schilderijen ingebracht op een veiling in Duitsland. Ik had een spelfout gemaakt in een certificaat bij een schilderij van Chagall. Ik had het woord 'environs' in de tekst laten zetten voor een tijdaanduiding, maar het moet zonder 's'. Normaal gesproken is het zo dat als er op een veiling een foutje wordt ontdekt de politie niet wordt gebeld. Maar er werkte daar een pas afgestudeerde kunsthistorica en die wist dat niet. Een veilinghuis heeft er belang bij dat de mensen onbevangen hun spullen kunnen tonen en laten taxeren. Er zit vaak iets bij dat niet klopt en als je direct de politie gaat bellen komen de mensen niet meer, dan jaag je je eigen klanten weg. Maar dat snapte zij niet. Behalve dat, en dan zie je hoe toeval een rol kan spelen, was ze kort ervoor op een receptie de politieman uit Duitsland tegengekomen die over kunst ging en die had z'n kaartje gegeven en gezegd: als je eens iets interessants tegenkomt, bel me dan en dat heeft ze gedaan. En zo ging de bal rollen.'
Geert Jan werd zes maanden opgesloten in de gevangenis van Orléans. Zijn kunstwerken werden in beslag genomen om te onderzoeken of het vervalsingen waren. Hij werd vrijgelaten omdat de justitie het verschil niet kon ontdekken tussen onecht en echt. Hij mocht twee jaar lang de stad niet verlaten.

Magenta: Avonturen van een meestervervalser

Geert Jan: '1600 schilderijen werden in beslag genomen en na dat halve jaar was ik wegens gebrek aan bewijs weer vrij.
Ik vraag me dan wel af hoeveel schilderijen je in Frankrijk moet maken opdat ze wel voldoende bewijs hebben.'
In 2005 kreeg Geert Jan zo'n beetje de helft van zijn werken terug. Die werden niet bepaald met égards behandeld:
'Ze stonden tien jaar in de kelder van het paleis van justitie en daar lekte het en er zijn dus doeken bij die al die tijd in een plas water hebben gestaan.' Later zag ik een voorbeeld van een doek dat van het spieraam was afgerot. Sommige doeken restaureerde Geert Jan, maar hij laat er op de tentoonstelling ook een paar zien zoals ze uit de kelder tevoorschijn zijn gekomen, om te tonen: kijk zo gaat de justitie in Frankrijk om met kunst. Maar ik ben blij met alles wat ik heb teruggekregen.'
In de lange maanden in zijn cel schreef Geert Jan zijn boek 'Magenta', avonturen van een meestervervalser. In een onderkoelde stijl noteert Geert Jan zijn belevenissen in de kunsthandel en neemt de lezer mee langs kunstenaars, verzamelaars, en ateliers in Europa en Amerika. En verhaalt hoe het hem is vergaan in al die jaren dat hij niet gesnapt werd. Voelt hij zich schuldig als hij terugblikt?
'Ik heb steeds mijn eigen werk erbij gedaan, maar als je Jansen heet, wie wil dan 25 piek voor een tekening geven en dan nog Jan ook, Jan Jansen, dat is twee keer niks. Ik vind wel dat ik lange omwegen heb gemaakt in mijn leven, maar ik heb mooie dingen gemaakt en ik heb gezien dat andere mensen er veel geld aan verdiend hebben, vaak meer dan ik er zelf voor kreeg. Ik verkocht aan de kunsthandelaren en die verkochten met winst aan liefhebbers. En dat mensen door mijn toedoen schade hebben geleden heb ik nooit meegemaakt, want dan was ik ermee gestopt. Doordat ik een probleem had gekregen in Frankrijk betekent dat niet dat boven al mijn werken een blauwe zwaailamp is gaan draaien. Ze circuleren gewoon nog in de kunsthandel, komen nog steeds op veilingen tevoorschijn, staan in boeken afgebeeld en sommige dingen zijn zelfs in musea terecht gekomen. Er is pas weer een gouache van Appel - die ik indertijd voor drieëneenhalf duizend gulden met moeite heb verkocht aan een Galerie in Amsterdam - voor 86000 euro op een veiling verkocht, dus wie is er nu gedupeerd.'
In 1996 kwam Geert Jan weer naar Nederland. 'We kwamen echt berooid terug en na wat omwegen wonen we nu op Kasteel Beverweerd in Werkhoven.'

Mijn uitvindingen

Op de tentoonstelling is ook eigen werk van Geert Jan te zien.
Hoe ontwikkelde zich je stijl en hoe benoem je die?
'Ik zeg altijd: het lijkt naar niks, want ik wil niet dat er gezegd kan worden: het zal wel op Appel, Picasso of Chagall lijken. Ik heb echt alleen maar dingen gedaan waarvan ik denk dat ze mijn uitvindingen zijn.'
En hij doet nog steeds dingen in de stijl van bijvoorbeeld Appel of Picasso en recent staat hij ook te boek als hofschilder.
'Ik heb Máxima en Willem-Alexander geschilderd in de stijl van Picasso. Ik deed dat toen ik in Maastricht was voor die alternatieve Tefaf. Die twee doeken heb ik cadeau gedaan aan het Roland Mc Donald kinderhuis en van details van de gezichten hebben we postzegels gemaakt. Ieder jaar geef ik een belangrijk werk aan een goed doel.'
Na deze woorden gaan Geert Jan en ik de ronde maken langs zijn voor een deel nog ingepakte kunstwerken. Hij haalt het bubbeltjes plastic van een 'eígen' werk af. Het is een groot doek. Tegen een witte achtergrond spaarde Geert Jan een min of meer abstracte figuur uit, in een terracotta kleur. Uiterst verfijnd gaf hij die zijn speelse vorm: 'Een gestuurd toeval'.
'Als ik op het doek patronen heb aangebracht die me bevallen, ga ik die aan weerszijden wegschilderen totdat ik de vorm overhoud die ik belangrijk vind. Het is eigenlijk een soort omgekeerd beeldhouwen. Je kan er een sfinx in de woestijn bij voorstellen, door zon, wind en regen geteisterd.'
We lopen verder en komen langs een Matisse, een meisje in houtskool, 'Model met hoedje', dat hij een eigen subtiele signatuur gaf en een kleurig werk van Appel, 'Personage'. Je zou zweren dat het een 'echte' Appel is. Geert Jan lacht fijntjes als ik hem dat zeg. Wat deze meester allemaal gepresteerd heeft is met geen pen te beschrijven. Gelukkig is het allemaal te zien in Slot Zeist.

Ellen de Jong

www.geertjanjansen.nl