Breukelen, Johan van

Johan van Breukelen exposeert in De Speeldoos

Diep weg is het m'n ziel en zaligheid


Met 'Aangeraakt XX', een belangrijk thema in zijn leven en in ieders leven, exposeert Johan van Breukelen ( 1952) zijn fotowerk van de afgelopen twintig jaar. Hij is beeldend kunstenaar. Naast zijn theater - en schilderwerk heeft hij zich vanaf 1989 als fotograaf gespecialiseerd in mannelijk naakt. Eerst met fotowerken - een combinatie van fotografie en krijtbewerking - en recent met puur fotografie, zonder digitale bijwerking. Kenmerk in zijn werk is vaak de herhaling en de vervorming van de afgebeelde figuur. Spiegels zijn daarbij een essentieel onderdeel van de foto.
Als kind was Johan al creatief, hij tekende en maakte allerlei fantasiedingen, speelde graag met verlichting en was gefascineerd door de toverachtige wereld van licht en donker die hem meevoerde en waarin hij zich thuis voelde. Op zijn zevende jaar wist hij dat hij anders was dan andere jongens die het alleen maar over voetbal, auto's en lekkere wijven hadden.
Toen hij in 1989 ging fotograferen was de naakte man van meet af aan zijn onderwerp. 'Ik ontdekte dat ik mannen leuk vond om te fotograferen. Ik ging met de foto's spelen, dat wil zeggen, ik ging ze knippen en plakken en met theaterschmink bewerken, later met krijt, en maakte er collages van. En dan ontstond er iets heel spannends en dat werden mijn fotowerken, die eruit zien als een schilderij. Daarmee ben ik begonnen. Na enige tijd ging ik over op pure foto's.' Wat wil Johan zichtbaar maken? 'Dat weet ik eigenlijk niet, ik kan er wel alles van maken, ook achteraf, maar laten we zeggen: diep weg is het m'n ziel en zaligheid. Het gaat me om vervorming, ik ben niet uit op schoonheid. Ik werk met spiegels, die hebben mij van het begin af aan geïnteresseerd, als kind al. Dan zie je de werkelijkheid net anders, net meer vervormd, net met meer afstand. Dat is m'n item. Ik gebruik flexibele spiegels, gecombineerd met licht waardoor het nog erger vervormt. Je bereikt daarmee waanzinnige effecten. Mensen denken wel eens dat het achteraf gemanipuleerd is maar het is tijdens. Ik vind het spannend om iets te creëren waardoor er een magisch moment ontstaat. Ik werk ook vaak met bodypaint, vroeger schilderde ik op de foto, nu op het model. Dat is een leuke interactie, ook omdat die in de erotische sfeer plaatsvindt. Door erover te spreken, er open over te zijn, gaat er een wereld open, dan kom je op een geheim gebied waar mannen nooit over praten. Ze komen ergens terecht, waar ze nog nooit geweest zijn. Ze, het meest heteroseksuelen, willen een portret om hun vrouw te verrassen, maar uiteindelijk draait het uit op zelfonderzoek. Ik krijg vaak opdrachten en dan merk je dat ze tijdens zo'n sessie echt opengaan.'
Johan maakt ook liedteksten. 'Zo voorbij' schreef hij samen met zijn muzikale partner Hendrik Grashuis.
Het gedicht 'Luchtkasteel' wil ik graag citeren:
Bouw een luchtkasteel/Op fundament van rots/Met wrakhout sleeptouw/Aangespoeld visserstuig/.
Volg je handen/Bouw op de wind/Muren van schitterde zee/En zinderende lucht/.
Bouw volledig/Zonder nut of doel/Een luchtkasteel/Een tempel voor het leven/.

Mannenwerk

Johan is vanaf 1985 verbonden aan Stichting Mannenwerk. Ruim twintig jaar training en ervaring in het leiden van groepen rondom bewustzijn in het hier en nu, contact maken en het creatief vormgeven van je eigen leven. Sinds 2006 is Johan een van de workshopsleiders.
'We organiseren workshops rondom bewustzijn, persoonlijke groei. Mannen komen eigenlijk alleen maar om stil te staan bij de vraag: hoe gaat het nu echt met me? Ze moeten niets doen, alleen maar kijken. In denkbeeldige spiegels kijken. En daarbij is de taal belangrijk, om je zo uit te drukken dat je met hoofd en hart spreekt. Dat is grootste afstand, zegt een Malawisch gezegde, de grootste afstand in de wereld is die tussen hoofd en hart. Dat vind ik zo mooi want mannen zitten vaak alleen maar hier te praten.' Johan raakt z'n hoofd aan. Op hem is dat niet van toepassing, hij is een uitzonderlijke man. Hij vervolgt: 'Mannen komen op die manier bij hun gevoel en daar weten ze geen raad mee, want dat hebben ze niet geleerd.'

Collectie

We maken samen de ronde langs Johans fotowerk. Zijn ontwikkeling in een notendop want zijn werk is overal verspreid. Mannen in allerlei standen en met de meest verschillende gezichtsuitdrukkingen passeren de revue. Er zijn fotowerken te zien als 'Piet V' uit 1989 en 'Patrick' als zeefdruk uit 1993. Maar voor het merendeel zijn het foto's. Johan: 'Dit is een danser, 'Touched' uit de theaterwereld die zich bij mij aanmeldde. Hij gooit glittertjes over zijn gezicht en lijf uit pure extase. Het was een sessie van zo'n twee uur, ik zet altijd muziek op om een goede sfeer te scheppen en hij ging gewoon zijn gang. Sommige mensen gaan gewoon zitten of hyperventileren maar hij ging echt performen en liet z'n fantasie werken. Dat bewerkstellig ik ook, ik zorg voor openheid.' Het is een geweldige foto, zo geraffineerd uitgewerkt met Johans vernuftige spiegelspel dat je ogen tekort komt om alle details in je op te nemen.
We passeren ook 'Foto op zeildoek': een kleur- en fantasierijk tafereel van diverse bodypainted figuren geprojecteerd tegen een decorrijke achtergrond. Onderweg lees ik teksten als: 'Een wereld van schaduw en schimmen en 'Alsmaar op zoek naar het volle leven wisselend van donker naar licht'.
Als er iemand het volle leven vond, is het Johan.

Ellen de Jong

De expositie is te zien t/m 6 december
Elke dag van 10. 00 - 17.00 uur en 's avonds bij het bezoeken van voorstellingen

www.johanvanbreukelen.nl
www.speeldoosbaarn.nl