Juffermans, Jan

Tentoonstelling Slot Zeist Corneille - Grafisch Werk. Litho, zeefdruk, aquatint en aquagravure

Corneille (1922-2010) is een van de populairste Nederlandse schilders. Zijn werk geniet een grote internationale bekendheid en kenmerkt zich vooral door de kleurrijke afbeeldingen van vrouwen, katten en vogels die vaak op zijn schilderijen en grafiek te bewonderen zijn.
Corneille werd geboren in het Belgische Luik als Guillaume Cornelis Beverloo. Hij had Nederlandse ouders en bracht zijn jeugd door in Haarlem. In 1943 ging hij naar de Rijksacademie in Amsterdam waar hij Karel Appel ontmoette. Met Appel ging hij naar Parijs en in 1948 richtten zij daar de kunstbeweging Cobra op (met de Belgen Christiaan Dotremont en Joseph Noiret, de Deen Asger Jorn en de Nederlander Constant). Cobra staat voor de afkorting van Copenhagen, Brussel en Amsterdam, de steden waar de oprichters van Cobra vandaan kwamen. De Cobratijd stond voor Corneille vooral in het teken van het experiment. Kunst moest naïef en vooral spontaan zijn. De academische en intellectuele aanpak werd door de Cobrakunstenaars afgewezen. Zij lieten zich vooral inspireren door kindertekeningen, primitieve volkskunst en ‘outsider art’, kunst gemaakt door geesteszieke kunstenaars. Deze ‘naïeve’ kunstvorm wordt door kunstcritici gezien als een reactie op de verschrikkingen en willekeur in de Tweede Wereldoorlog.
Langzaam verdween de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog uit Corneilles werk. De huiverachtige figuren en monsters transformeerden zich tot vrolijke gedaantes. Corneille werd sterk beïnvloed door het werk van Pablo Picasso, Paul Klee en de surrealisten. Hij ontwikkelde zijn eigen krachtige en kleurrijke stijl pas toen Cobra voorbij was. Vooral zijn reizen naar Afrika en door het Caribische gebied bleken van blijvende invloed op zijn werk. Hij schilderde later vooral tropische landschappen, bevolkt met vrouwen, dieren en planten. In latere jaren benoemde Corneille ‘de blijdschap van de beweging’ als de essentie van zijn kunstenaarschap. Vogels, katten, slangen, bloemen en zonnen verschenen op voorwerpen en textiel. Bij het grote publiek werd hij dan ook bekend omdat zijn ontwerpen ook terug te vinden waren op serviesgoed, pennen en stropdassen - iets wat hem in kunstkringen niet altijd in dank werd afgenomen. Corneille heeft echter door zijn commerciële instelling wel een grote rol gespeeld om kunst ‘onder het volk’ te brengen.
Zijn laatste levensjaren bracht hij teruggetrokken door in het Franse departement Val d’Oise.
Hij kampte met depressies, maar bleef tot zijn dood kunst maken. Corneille overleed in 2010 op
88-jarige leeftijd.
De tentoonstelling ‘Corneille – Grafisch Werk’ in Slot Zeist wordt georganiseerd in samenwerking met kunsthandel Juffermans in Utrecht. Naast litho' s en zeefdrukken is een bijzondere collectie etsen, aquatints en aquagravures te bewonderen.
Jan Juffermans:  
“Corneille heeft veel grafiek gemaakt daar staat hij ook om bekend;  mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar meer bijzonder werk en in dit geval zijn dat een paar etsen die ik heel mooi vind en een aantal specifieke aquavures, dat zijn ook etsen maar in een reliëf gedrukt, prachtig van kleur en gemaakt in een kleine oplage. Daar is veel aandacht aan besteed, vooral aan de bewerkelijke, mooi uitgevoerde techniek. Van zijn zeefdrukken, in grote oplages, hangen er ook een paar, evenals van zijn aquatints, waar ik zelf het meest van houd en in het bijzonder van zijn aquavures. Deze tentoonstelling is juist zo buitengewoon omdat er een groot aantal van te zien en te koop zijn. Veel mensen zeggen: o, Corneille, die heb ik allang gezien, maar op deze expositie zijn werken tentoongesteld die niet zo bekend zijn.” Op mijn vraag wat Corneille nu zo bijzonder maakt zegt Juffermans: “Zijn kleurgebruik vind ik heel mooi en er zit altijd iets liefs in zijn werk, met veel diertjes,  waar ik zelf ook van houd. En er zit vaak een verhaal in, waar hij zelf ook nogal eens in voorkomt als de poes, kat, tijger of de vogel, dat kan verkeren! Vaak heeft hij een vrouw en een kat en een vogel uitgebeeld, dat zijn thema’s die regelmatig terugkeren en met elkaar te maken hebben. Liefde voor de vrouw en de natuur. Hij heeft zich ook veel laten inspireren door zijn reizen en vooral door landen in Afrika. Die landen hebben een belangrijke rol gespeeld, trouwens bij alle kunstenaars van de Cobra groep omdat zij natuurlijk een hang hadden naar een zuivere, pure kunst die niet beïnvloed was door wat dan ook en heel dicht bij hun gevoel stond. Dat zie je vooral duidelijk in hun ‘kindertekeningen’. Ik denk dat Corneilles interesse in Afrika alles te maken heeft met die primitieve kunst die daar ook zo puur is. Overigens is Corneille nooit abstract gaan werken zoals Appel bijvoorbeeld. Zelfs zijn werken uit de jaren ’60 die op het eerste gezicht abstract lijken zijn toch figuraties.” Hoe komt het dat juist hij zo’n grote internationale bekendheid geniet? “Ik denk dat een grote groep mensen zijn joie de vivre dat uit zijn werk spreekt en zijn kleurgebruik, appreciërt. Bovendien is het toegankelijk. Kunsthistorici beoordelen dat vaak negatief, en ook over zijn vele oplages en het toepassen van zijn kunst op bijvoorbeeld borden die ook op de expositie te zien zijn, wordt gekscherend gedaan. Maar hij heeft een grote rol gespeeld in de emancipatie van het waarderen van kunst. Toen hij overleed werd er in de zogenaamde kwaliteitskranten maar een klein stukje aan hem gewijd. Er wordt dan voorbijgegaan aan het feit dat hij, juist omdat hij zo populair werkt, bewerkstelligt heeft dat er nu grote groepen mensen in zijn kunst maar ook in andere kunst zijn geïnteresseerd en naar musea gaan. Corneille is belangrijk voor de acceptatie van hedendaagse, maar ook oude kunst.”
Juffermans gaat nu met me mee naar boven om een paar werken te laten zien. Ze moeten nog uitgepakt worden. Altijd weer spannend wat er tevoorschijn komt als het bubbeltjespapier er eindelijk is afgepeld.  Een topstuk, één van de mooiste multiples krijgt een ereplaats in de tentoonstellingszaal. Vol uitbundige kleuren en figuren is  ‘Les Contes de Perrault’ een zeefdruk op linnen van 280 x 150 cm., een absolute blikvanger waar ik direct vrolijk van word.  Juffermans:
“Dat is ook de bedoeling.”

Ellen de Jong

Van 20 januari t/m 7 april 2013
Informatie over arrangementen en openingstijden tel. 030 – 6921704
www. slotzeist.com
Zinzendorflaan 1, Zeist