Rijsdijk, Jan


Van het leven een kunst maken


Op 60 hectare grond bewoont Jan Rijsdijk (Rotterdam,1943) alleen een levensgroot kasteel op het landgoed Markgraaf in Belgisch Kalmthout, dat vol kunstschatten staat. Bij de entree, op de buitenmuur, een Mariabeeld, in het riante vertrek waar Jan me ontvangt en daarna dolend door gangen en allerlei schatkamers zie je beelden, schilderijen en andere vormen van kunst zover het oog reikt. Hij is in 't zwart gekleed en beweegt zich soepel van 't ene naar het andere kunststuk. Hij heeft elke creatie lief dat blijkt als hij er liefdevol tekst en uitleg bij geeft.
Jan was eerst werkzaam in een havenbedrijf in Rotterdam voor hij in 1965 zijn eigen expeditiebedrijf oprichtte. Was hij altijd al geïnteresseerd in kunst? "Ik had iemand in mijn bedrijf in dienst die pottenbakker was en als het niet te druk was gingen we samen pottenbakken." In zijn keuken laat Jan me een serie potten van zijn hand zien; in glanzend bruin met zijn merknaam. "Toen ontdekte ik de creativiteit in mezelf. Later begon ik een winkel waar ik mijn creaties verkocht van keramische wandtegels tot melkkannen toe. Intussen groeide mijn bedrijf uit tot één van de grootste van Rotterdam. In 1987 kwam ik in België terecht en kocht dit domein in de Kempen. Er stond één kasteel dat door één man werd bewoond. De geschiedenis herhaalt zich dat zie je maar weer. Ik renoveerde het en maakte hiernaast een galerie waar ik twee tot vier keer per jaar werk van een kunstenaar tentoonstel. Ik zal je straks het boeiende oeuvre van Geert Jan Jansen laten zien dat nu in de galerie hangt. Ik kies kunst op gevoel maar het moet wel bijzonder zijn en professioneel."
Jan ging zelf ook schilderen, door het ganse kasteel zag ik zijn werk naast dat van andere kunstenaars.
Hij heeft uiteenlopende onderwerpen "omdat ik een man ben die zoekt naar zijn sterke kant en naar iets bijzonders."
Een prachtig schilderij van een deur, dat in fel licht hoog uittorent boven andere kunstwerken in zijn galerie is inderdaad iets heel speciaals. ,,Ik heb een antieke deur,109 jaar oud, uit dit kasteel genomen en daarvan dit schilderij gemaakt. De ene kant is de deur naar de hemel en de andere kant is de poort naar de hel. Die (bronzen) kruizen die erop zitten zijn van een kerkhof in Brasschaat dat geruimd moest worden. Die hebben 50 jaar lang op dat kerkhof gestaan. Het zijn zieltjes die naar boven gaan, maar niet iedereen komt boven dat zie je. De stroom begint breed maar naarmate je verder komt in het leven, wordt hij smaller. En daarboven is het licht en de hemel met een kruis. Ik vind het zelf een bijzonder schilderij maar mijn leven is ook bijzonder en dat wil ik laten zien in verschillende facetten. Het is geen kunst om te leven maar je moet van het leven een kunst maken."
Jan is een extraverte persoonlijkheid en hij heeft ook een grote behoefte zich te uiten en hij zit dan ook niet om woorden verlegen.


Verhaal

Als we in de keuken belanden wijst Jan me op twee schilderijtjes, zijn eerstelingen: een landschap en een boot op het water. "En dit is 'De Katrina', geïnspireerd op de ramp in New Orleans."
Ik kijk naar een doek met buitelende kubussen in allerlei felle kleuren. Er tegenover een Corneilleachtig ontwerp. Jan is van alle markten thuis.
Voordat we een trap opgaan naar een van zijn ontelbaar vele verblijven valt mijn oog op een prachtig beeld, onderaan de leuning bevestigd. Jan licht toe: "Eerst een kinderhand, dan een levensbron en een levensverhaal, door elkaar heen gevlochten en een slak met zijn huis op de rug, (staat voor beweeglijkheid) en wat elfenbankjes (verwijzing naar spiritualiteit) maken het beeld af. Het staat symbool voor het leven, je begint onderaan de ladder en klimt dan omhoog."
Op een van zijn verdiepingen hangt een havengezicht in zwart, wit en grijs, dat hij na jaren niet geschilderd te hebben, maakte. Een sfeervol stuk, op de boot staat Heen en Weer. Dit is echt Jan zeg ik hem. Hij knikt tevreden, "Keep it smart en simple."
Daarna richten we onze schreden weer richting galerie, onderweg weet ik niet waar ik kijken moet zoveel is er te zien, teveel om te benoemen. Jan hangt overigens alles zelf op en zorgt ook voor de (uitmuntende) verlichting. Zijn collectie bevat 450 schilderijen van onder meer Brood, Heyboer en Appel. "Alles wat je ziet heeft een verhaal, het leven is tenslotte een verhaal. En ik houd ervan dat het lang en uitgebreid is, vandaar dat je hier zoveel ziet. Ik kan je er alleen niet diepgaand over vertellen want mijn stelling is: ik heb liever weinig kennis van veel dan veel kennis van weinig."


Poëzie

Naast schilderen schrijft Jan ook poëzie. "Ik schrijf graag mijn zielsbelevenissen op en dat worden dan gedichten. Ik houd ook van de dood, ik had een bijna doodervaring en dat was iets heel bijzonders. Ik ben er totaal niet bang voor."

Ellen de Jong