Juffermans, Jan - Over Appel


Expositie Karel Appel - Grafiek
Etsen, litho’s, zeefdrukken en zijn ‘New York-periode

15 januari t/m 3 april 2011

De tentoonstelling omvat een met zorg gekozen selectie van het indrukwekkende aantal litho’s, zeefdrukken, etsen en ander grafisch werk dat deze veelzijdige en internationaal bekend geworden kunstenaar nagelaten heeft. Naast de collectie van meer dan 60 bladen kleurrijke en dynamische grafiek zullen ook diverse multiples, objecten in hout en keramiek, schilderijen en voorstudies die met Appels grafische productie verband houden, te zien zijn. In vitrines zal een selectie van de bibliofiele boeken en mapwerken worden getoond; kostbare edities die door Appel van vaak fascinerende en kleurrijke illustraties zijn voorzien. Karel Appel is een van onze bekendste 20e-eeuwse kunstenaars en hij is bij het grotere publiek populair geworden als de maker van stralende en krachtige kleurengrafiek. Als graficus is Appel vanaf het begin van zijn carrière actief. Rond 1950, in de jaren van COBRA, toen Appel deel uitmaakte van een groep rebelse abstraherende kunstenaars in Kopenhagen, Brussel en Amsterdam, maakte hij al zijn eerste zwart-wit litho’s en boekjes in kleine oplagen. Later maakte hij samen met talloze schrijvers, dichters en collega schilders pamfletten, grafiek/portfolio’s en bibliofiele uitgaven. Appel, de zichzelf steeds vernieuwende kunstenaar, volgde in zijn grafische productie dezelfde avontuurlijke weg als in de schilderkunst. Van de woeste, soms vaak vormloos aandoende kleurerupties in de jaren ’50, ‘60, tot de meer herkenbare en vrolijk makende circustaferelen en dierfiguren in de jaren ’70, ’80. In Amerika maakte hij voor de legendarische Martha Jackson Gallery in New York een reeks fel gekleurde en monumentaal overkomende exposities op groot formaat, abstraheringen en dierfiguren van personages. Ze waren in de USA altijd direct uitverkocht en zijn daardoor in Europa weinig bekend geworden. In Zeist is door de vondst van een complete serie van deze litho’s bij een privéverzamelaar nu het overgrote deel van deze prachtbladen te zien en te koop. Ook Appels beroemde ‘Schilderskist’, de prenten uit zijn vrolijke Circusserie, de ‘Seven Summer Days’ en andere series, waar vaak een kinderlijke ongeremdheid en een onstuimig plezier uitstralen, komen op deze tentoonstelling aan bod. Ook van deze bladen, waarvan er vele vaak zeer moeilijk op de kunstmarkt te vinden zijn, zijn de meeste te koop.


In discussie met Jan Juffermans: ‘Appel was geobsedeerd door alles wat kleur had en kleur kon geven’

Kunsthandel en kunstcriticus Jan Juffermans vertelt dat ‘het accent van deze tentoonstelling, met vrijwel allemaal grafisch werk, op zijn Amerikaanse tijd ligt. Karel Appel was in de jaren ’50, 60 al vaak in New York, waar hij elk jaar een tentoonstelling had bij de Martha Jackson Gallery. Zij was een leuke, heel ondernemende vrouw die bij elke expositie wel twee of drie litho’s liet drukken in een New Yorkse steendrukkerij. Het opvallende is dat de litho’s die Appel daar maakte helderder, briljanter en vrolijker zijn dan die hij in Europese drukkerijen liet maken. Wellicht omdat Amerikanen gemakkelijker met fluorescerende kleuren werken.’
Was Appel in de jaren 60,70, in Nederland wel zo geliefd, met uitspraken als: ‘Ik rotzooi maar een beetje aan. Ik leg het er tegenwoordig flink dik op, ik smijt de verf er met kwasten en plamuurmessen en met blote handen tegenaan, ik gooi er soms hele potten tegelijk op’.En: ‘Onlangs had ik een doek dat zo zwaar van de verf was, dat drie man ’t niet konden tillen, d’r moest een timmermansfirma aan te pas komen om het op te hangen, zo dik was de verf erop.’ En: ‘De enige controle die ik uitoefen is dat ik niet teveel verf naast het doek gooi’. Juffermans: ‘Hij was in die jaren juist zeer populair, hij had elk jaar bij een paar grote galeries, onder meer bij Herman Krikhaar, tentoonstellingen en daar verkocht hij ook veel. Toen hij na de oorlog begon, ja, toen, keken de mensen heel vreemd tegen zijn werk aan. Die eerste tien, twintig jaar was hij gewoon arm. Maar zodra hij eenmaal doorbrak viel hij enorm in de smaak; als hij in Nederland kwam stond hij altijd op de voorpagina van De Telegraaf en allerlei andere kranten en bladen schreven ook over hem. En wat Appels uitspraken betreft: hij hield ervan te choqueren. Hij vond het leuk om dingen te zeggen waarvan mensen zich afvroegen: is die man nu serieus of houdt die ons voor de gek?’
Tegen kunsthistoricus Rudi Fuchs, die ter gelegenheid van Appels 70e verjaardag een overzichtstentoonstelling organiseerde in het Haags Gemeentemuseum, zei Appel in Monaco, als zij in zijn atelier over kunst praten: ‘Schilderen is eigenlijk weghalen, het vereenvoudigen’, En: ‘De enigen die de chaos positief kunnen maken zijn de kunstenaars’.
En volgens Fuchs was Appels hoofdthema, de vrouw, de psyche en de mythe van de vrouw, het symbool van het natuurlijke thema van mannelijke hartstocht’(Algemeen Dagblad december 1990). Is Juffermans het daarmee eens?
‘Dat kan die Fuchs allemaal wel leuk bedenken maar ik vind het een beetje onzin. Appel heeft honderden schilderijen gemaakt die kat, hond of animal heten en hele series met circustaferelen en, in een bepaald jaar, heeft hij een reeks grote tekeningen en schilderijen van vrouwelijke naakten gemaakt. Maar al deze werken die ik net noemde zijn slechts een fractie van zijn hele oeuvre. Appel was geobsedeerd door alles wat kleur had en kleur kon geven. Dat is het belangrijkste van zijn hele werk, vind ik.’
Wat heeft Juffermans zelf met Appel? ‘Ik heb het altijd een schilder gevonden die zich steeds weer vernieuwde. Elke keer dat je een nieuwe tentoonstelling van hem zag - ik volgde hem zo eens per één of twee jaar - zag je weer nieuwe dingen en dat heeft hij tot zijn dood volgehouden en dat vind ik bijzonder. Het was een dynamische man.’

Ellen de Jong


De officiële opening van de tentoonstelling, met muzikale omlijsting van het Barnevelds Saxofoonkwartet, vindt plaats op zaterdag 22 januari om 16.00 uur. Het welkomstwoord zal worden gesproken door Joke Leenders, wethouder van Cultuur van Gemeente Zeist. Veilingmeester Jan Pieter Glerum opent de expositie met een spectaculaire veiling van de Karel Appel litho’s ‘Striped Dog’ (1979) en ‘Two Striped Animals’ (1979). De litho’s worden ter beschikking gesteld door kunsthandel Juffermans. De opbrengst zal ten goede komen aan KunstExpress Zeist.


Slot Zeist
Zinzendorflaan 1, Zeist
Informatie: www.Slotzeist.com