Zwaga, René

In gesprek met René Zwaga en Herman Smorenberg naar aanleiding van tentoonstelling 'Onbegrensd verbeelden' in Slot Zeist

Uit de internationale collectie 'Fantastisch Realisme' van Rardy van Soest worden twee Nederlandse kunstenaars gepresenteerd: René Zwaga en Herman Smorenburg. Beiden worden gezien als belangrijke vertegenwoordigers van hedendaags Fantastisch Realisme in Nederland. Hun oeuvre wordt gekenmerkt door droomachtige, symbolische voorstellingen met een vaak realistisch karakter, uitgevoerd in verfijnde schildertechniek.

René: De tover ervaren

René ging voor zijn droom: kunstschilder worden. De fijnschildertechniek heeft hij zich in de loop der tijd eigen gemaakt. Hij begon met olieverf te schilderen en zijn thema's waren en zijn nu nog leven, dood, sterven, afscheid nemen. 'Daar was ik door gefascineerd. Ik had een spirituele inslag om naar bepaalde dingen te kijken, ik keek naar het leven en stelde me vragen als: waartoe dient dit alles? Dat leidde ertoe dat ik beelden ging scheppen met een symbolische betekenis.' Hoe zou René zijn stijl van schilderen omschrijven? Ziet hij zich als fantastisch realist? 'Ik voel me niet in de term fantastisch thuis en ook niet in realist. Ik werk zeker figuratief, daar kan je mee pakken.'
Volgens jou moet/mag het beeld niet te verhalend van karakter zijn, er moet voldoende te raden overblijven.
'Als ik naar m'n werk terugkijk in de aanloopfase vond ik dat een zwakheid; dat er een soort beeldverhaal zichtbaar was, dat vond ik toch te min. Ik ben dat steeds meer gaan uitbannen, wilde niet alles uitspreken.'
Heeft René een vooropgezet plan? 'In zekere zin wel, al probeer ik het niet te duidelijk te omkaderen. Over 't algemeen zijn het twee routes die ik bewandel. Ik heb een plan, voorzover je dat kan hebben, en dat concretiseert zich in mijn hoofd en dan vergeet ik het als het ware. Op een gegeven moment kijk ik, kritisch, weer naar mijn idee, en gaat het de kast in en laat ik het rijpen. In het laatste stadium moet dat idee samenvallen met een aantal toevalligheden in het proces van ontstaan. Ik laat het idee dus trouwen met het toeval en dan ontstaan er dingen die voor mij verassend en spannend zijn en ik merk dat er dan een betekenis insluipt die ik niet van tevoren had kunnen bedenken. Het beeld krijgt zo bezien een andere lading.'
Wat wil je graag dat de kijker beleeft? 'Verwondering; dat een beeld niet zomaar iets is, ik zou willen dat de toeschouwer als vanzelf erin gezogen wordt en de tover gaat ervaren.' René's schilderijen 'Op eigen kracht', 'Inspiratie' en 'Verwondering' waarvoor zijn vrouw, schoonzus of dochtertje model stonden zijn onder meer een voorbeeld van dat magische waar hij het over heeft. Hoe langer je ernaar kijkt des te meer voel je je opgenomen in René's kleurige verbeeldingswereld die hoog uitstijgt boven de alledaagse realiteit.

Herman: Een bepaalde gevoelswaarde

Hoe kijkt hij tegen de term 'Fantastisch Realisme' aan? 'Het is een ruim begrip en omdat het dat is kan het tot misverstanden leiden. Iemand die een vliegende tube tandpasta schildert noemt dat ook 'Fantastische Realisme'. Maar René en ik proberen toch inhoudelijk serieus met ons werk om te gaan. Het fantastische doet een beetje denken aan een soort mentale gymnastiek. Manipuleren met beelden, grappige combinaties verzinnen, dat is voor ons niet toereikend.' Speelt bij Herman de symboliek ook een grote rol? 'Tot op zekere hoogte, maar niet in de zin van dat dingen gelezen moeten worden. Dat er een mentale sleutel op toe te passen is; dat de symboliek als een soort legpuzzel in je schilderijen verstopt zit en dat je als beschouwer die puzzel moet oplossen om die symboliek te kunnen begrijpen. Ik mik veel meer op een bepaalde gevoelswaarde waarvan ik hoop dat die op de beschouwer uitgestraald wordt. De emotie, het gevoel wat ik bij dat beeld als kunstenaar heb, als daar iets van doorsijpelt naar de toeschouwer ben ik dolgelukkig.'
Herman houdt ervan om in de schetsfase met z'n tekeningen en schetsen redelijk dicht op een beeld te komen.
'Als m'n tekening goed is en de sfeer die ik zoek erin zit durf ik aan mijn schilderij te beginnen.'
René werkt net als ik gelaagd, maar heel veel nat in nat en ik werk volgens de klassieke methode van eerst een monochrome onderschildering in twee tonen, bruin en wit, en daarna ga ik met kleuren transparante lagen opwerken. Een techniek die al heel oud is. Wat mijn onderwerp betreft: ik probeer in realistische beelden te verwijzen naar iets dat voorbij die werkelijkheid uitgaat. Verwijzingen die voorbij dat beeld hópen te gaan.'
Bij Hermans schilderijen kan je ook wegdromen. Ze stralen iets afwachtends en geheimzinnigs uit, en evenals bij René's werk word ik verwarmd door de gloedvolle kleuren die van het doek af lijken te spatten. Uiterst verfijnd gaf Herman gestalte aan onder meer 'De ontmoeting', 'De voorbereiding' en 'De openbaring'.
Ik zie het verschil met het werk van Herman èn de overeenkomst. Maar mijn mening daarover doe ik niet uit de doeken, dat moet de toeschouwer maar zelf bekijken. 'Maak niet de fout', zegt René,'dat je ons werk bij elkaar harkt en op één hoop gooit.'
Ik houd jullie strikt gescheiden beloof ik hem.

Ellen de Jong


Van 11 november t/m 12 december
di t/m vr 11.00 - 17.00 uur
za, zo 13.00 - 17.00 uur
info www.slotzeist.com

www.renezwaga.nl
www.hermansmorenburg.com