Waal, Kees de

Interview in 2009


Tentoonstelling Between dream and reality in Slot Zeist
Kees de Waal: 'Ik heb meer inspiratie dan tijd om het te maken'




Kees de Waal (Bussum, 1922) volgde de Hogere Textielschool in Enschede en deed daarna de opleiding schilderen en grafiek op de Academie in Arnhem. Hij fungeerde een tijd als zakenman in de modewereld, maar werkte tegelijkertijd aan zijn ontwikkeling als kunstenaar. In 1986 studeerde hij op het centrum Masereel in Turnhout en daarna volgden exposities in Nederland, Duitsland en Zuid-Amerika.Tevens stichtte hij De Waal Foundation ten behoeve van dakloze straatjeugd in Zuid-Amerikaanse landen. In Slot Zeist exposeert De Waal een vijftigtal kleuretsen en er is ook werk van zijn echtgenote DeeDee de Waal te zien. Daarnaast worden twee films vertoond: over de kunstenaar Kees de Waal én De Waal Foundation die zich nu bezig houdt met de prenatale zorg in een aantal Zuid-Amerikaanse landen.


Between dream and reality


Kees de Waal bleek tijdens zijn opleidingen aanleg voor grafisch werk te hebben en leerde etsen en lithograferen. Hij etst met een speciale techniek: 'Ik maak gemengd werk, ik schilder mijn etsen', zegt De Waal, 'daarom zijn ze veel kleurrijker dan mijn vroegere.' De mens staat in De Waals werk centraal, in al zijn facetten. 'Ik heb nooit geloofd in l'art pour 'l art. De reden waarom de tentoonstelling 'Between dream en reality' heet is omdat het over het menselijk leven gaat. In dat leven raken realiteit en mysterie elkaar. Ik haal dagelijks mijn motivatie uit wat ik aan andere mensen beleef en dat kan van alles zijn. Een jaar geleden maakte ik een prent voor een grote bank. Je ziet daarop een oude man die met een zeis de hoofden van aandelen en bankbiljetten afhakt. De naam die ik die prent gaf is:
'We don't know when'. Ik had dus toen al door wat er hedentendage aan de hand is. Dat is de manier waarop ik werk: ik denk aan mensen en hun gevoelens als liefde, haat, aan hun reacties, ik streef naar menselijke poëzie als je het zo mag noemen. Dat is wat me motiveert, maar ik heb meer inspiratie dan tijd om het te maken.'
De Waal brengt vaak teksten aan in en rondom zijn voorstellingen, zoals in bovengenoemde ets staat links onderin duidelijk het woordje When, en eronder met kleine letters Does he come.
De Waal licht toe: 'We weten allemaal dat de wereld op en neer gaat, we weten allemaal dat niet alleen de zon schijnt, maar dat het ook kan regenen, maar we weten niet wanneer. Terwijl ik mijn prent aan 't maken ben ontstaat zo'n woord.'
Hoe zou De Waal zelf zijn werk omschrijven? 'Ik ben altijd mezelf gebleven, ik heb nooit gezocht naar een nieuwe stroming in de kunst, ik ben een verhalenverteller en die verhalen krijg ik elke dag, niet één, maar vele. Mijn kinderen en kleinkinderen inspireren me bijvoorbeeld. Ik maakte onlangs een prent van de derde generatie. De eerste plant de bomen, de tweede plukt de appels en de derde maakt een grapje van het leven, begrijpt u wel. Dat soort verhalen vertel ik. Als kind ben ik al beïnvloed door Hiëronymus Bosch en ook door Paul Klee.
Op elke prent van hen valt een verhaal te zien van wat ons elke dag overkomt. Een ander voorbeeld is Marc Chagall die ook een verhaal vertelt maar dan vooral over liefde en vrouwen. Het zijn allemaal verhalen die verbeeld worden op doek, en daar houd ik van. Ik houd van verhalen vertellen. Ik ben nooit uitverteld. Ik heb twee maanden geleden een hartoperatie ondergaan, helaas kan ik daarom niet naar Zeist komen, maar intussen heb ik alweer vijf nieuwe prenten gemaakt.' Gelukkig gaat het nu goed met De Waal. Ik feliciteer hem ermee. De Waal: 'Ik ben heel blij dat u belt.' Waarop ik hem zeg dat ik blij ben dat ik met zo'n begaafd en gedreven kunstenaar mag spreken. Hij kucht bescheiden en zegt:
'Ik wil u nog het volgende vertellen: Ik ben in 1985 gepensioneerd en ging liefdadigheidswerk in Zuid-Amerika doen. Tegenwoordig heet dat Prenatal en ik geef een tijdschrift uit dat Mama heet. Daarmee voorkom ik gehandicapte kinderen. Ik maakte daar ook kennis met kunstenaars en dan zie je dat het bij ons meer om de mens gaat maar dat daar het dier een veel belangrijker rol speelt. Vandaar dat ik vaak in mijn werk dieren als vogels en vissen met mensen vermeng. Je kan een man het hoofd geven van een vis, as free as a fish, of van een vogel, as cool as a bird. Ik noemde die prenten die ik daar toen maakte, ik heb er tien jaar gewerkt: Het Inca logboek.'
De Waal staat nog elke dag achter zijn stelling: Als er geen gevecht met het onderwerp is om wat erachter zit te vangen, is er ook geen spanning. 'Ik heb net een prent gemaakt van een man met een heel treurig gezicht die een masker in zijn hand heeft, dat hij voor zich houdt. En dat masker lacht, en voor hem staat de bank die in vuur en vlam staat en het geld loopt eruit weg. Ik noemde die prent: 'Mister Headhunt smiles at the bank.'
De Waal is nu 89 jaar en hij is nog steeds erg blij dat hij zich kan uitdrukken in kunst. 'Voor mij is de kunst een ontsnapping uit het dagelijks leven. Als je creëert ben je gelukkig omdat je iets máákt. Waar ik me bewust van ben is dat twee werelden parallel lopen, en dat realiteit en mysterie elkaar raken. Iedereen heeft z'n innerspace en die is bij iedereen verschillend. Daarom heet mijn expositie ook 'Between dream en reality.''
Op de uitnodigingsposter van Slot Zeist staan diverse etsen van De Waal afgebeeld, onder meer 'We don't know when' en een die hij de naam 'Music like the ocean can speak without words', gaf. Het is een schoonheid van een prent: in sublieme kleuren maakte De Waal zijn verhaal 'Between dream en reality', aanschouwelijk: dat van vogels en vissen die luisteren naar een gitaarspeler in een boot. De oceaan spreekt, zonder woorden. Deze prent is de sleutel tot mijn werk.'


Ellen de Jong

Van 12 mei t/m 14 juni
Slot Zeist
Zinzendorflaan 1
www.slotzeist.nl
www.keesdewaal.info