Sternheim, Bernardien

Tentoonstelling in Slot Zeist
ING presenteert: Bernardien Sternheim

Ik verheerlijk de vrouw


Van 8 juli tot en met 7 september is in het Slot Zeist ter gelegenheid van Bernardien Sternheim haar 60e verjaardag een tentoonstelling te zien. Er worden zowel hoogtepunten uit haar eigen oeuvre als werk van tijdgenoten uit de ING Collectie getoond. De tentoonstelling geeft een overzicht van onder andere de intrigerende thematiek binnen Sternheims werk. Een thema dat vaak terugkomt is de verhouding tussen man en vrouw. Naast de verschillende personages in haar verhalende schilderijen zijn op de tentoonstelling ook zelfportretten en portretten van vrienden, familieleden en bevriende kunstenaars te zien.


Zelfportretten

We zitten op het terras voor het Slot, de zon schijnt uitbundig. 'Ik ben een gedoodverfd schilder' zegt Bernardien terwijl ze een flinke trek van haar sigaret neemt. 'Op de kleuterschool was ik al ontdekt, ik leerde snel dat ik daardoor macht kon uitoefenen. Na de middelbare school ging ik naar de plaatselijke Academie in Enschede. Dat was toen de meeste vooruitstrevende onzin Academie van heel Nederland. Ik werd middenin die hele modernistische shit gesmeten. Ik zag dat een jaar aan, ging naar de afdeling beeldhouwen, maakte objecten van perspex en was de heldin van de school. Toen ik dat bereikt had en doorhad hoe het allemaal in elkaar stak was ik ermee klaar. Ik vertrok en ging met een kunstenaar samenwonen waar ik ongelooflijk respect voor had en tegenop keek. Daar probeerde ik, totaal alleen, te ontwikkelen wat ik belangrijk vond. Afgezien van deze persoon heb ik me gericht op de Nederlandse figuratie als startpunt en dan vooral op het werk van Pyke Koch waar ik heel erg gesteld op was en nog ben.'
Bernardien tekende veel en begon met wat wateriger substanties te werken voor ze het diepe inging met olieverf. Op de tentoonstelling zijn twee van deze werken te zien, 'uit de eerste, sombere, ontdekkingsjaren.'
Het hoofdthema van Bernardiens werk is: De mens in al zijn kwetsbaarheid en kracht. Daarbij komen onbereikbare liefde, en het verleden aan de orde. Ze schildert ook een serie zelfportretten: 'Als ik zelf in een sterk psychologische toestand verkeer, ofwel boosheid, verdriet of liefde, maar in ieder geval een emotionele toestand, komen die uit de verf. Ik wil iets laten zien van mezelf. Eén van die portretten, 'waar ik het allergekst op ben', heet 'Soldaat'. Ik zie het later als we haar schilderijen gaan bekijken. Bernardien beeldde een vrouw uit van wie ze zegt:
'Ik was doodmoe en echt kapot toen, ik had daarvoor een enorm schilderij gemaakt waar ik een jaar mee bezig was geweest. Mijn inzet en mijn gevecht wilde ik met dit portret laten zien, een soldaat met een wapen in de hand waarmee de strijd gevoerd wordt en dat geldt voor alle kunstenaars.'

Het meest noodzakelijke

Bernardien verbeeldt alleen het meest noodzakelijke om het verhaal begrijpelijk te maken. 'Als je een lekker sausje wil maken gooi je er van alles in maar dikt het in tot je de essentie over hebt. Zo is het met mijn werk ook. Alles wat er extra inkomt vind ik vaak afleidend. Maar ik heb ook schilderijen, mijn laatste zelfportret bijvoorbeeld, die vol informatie zitten, waar veel dingen opstaan. Die dingen vertellen niet alleen iets over mijn manier van werken, maar ook over de symbolen die ik gebruik. Er is er een - en daar zullen mensen wellicht over vallen omdat ze dat griezelig vinden - waarin ik getatoeëerd ben. Ze vragen dan of het echt tatoeages zijn, nee, natuurlijk niet. Het portret laat zien dat je getekend bent door het leven zelf.'
Als we ervoor staan zie ik dat het 'Getekend B', heet. Ik krijg er kippenvel van, het is ontroerend raak.
Hierna hebben we het over Bernardiens grote voorbeeld Pyke Koch, waarom hij? 'Hij liet vrouwen zien die niet allemaal lief, aardig en aangenaam waren om naar te kijken, hij toonde ook minder prettige dingen als smerige tanden. Van zijn werk straalde kracht uit en hij reduceerde ook alles tot het allernoodzakelijkste. Geweldig!'

Locatie

In het restaurant van het Slot hangt werk van tijdgenoten onder meer van Kik Zeiler. Bernardien en hij hebben elkaar vaak geschilderd, ze zijn ook bevriend. Er hangen portretten die hij van haar heeft gemaakt. 'Hij schildert fotografischer en preciezer, met hem vergeleken ben ik een woeste klodderaar', zegt Bernardien als we oog in oog staan met een schilderij van hem waarin Bernardien een centrale plaats kreeg.
De tweede zaal is helemaal gewijd aan een liefde die Bernardien jarenlang heeft geïnspireerd. 'Hij is gestorven en een aantal schilderijen geven commentaar op het liefdesbestaan, vóórdat hij stierf en een aantal rouwschilderijen ná zijn dood. Ze zijn gebaseerd op fantasie maar er is ook een echt portret waar wij, Arie en ik, samen opstaan.'
Ik kijk er naar, met haar. Beiden zijn we stil.


Vrouwen

Bernardien werkt als volgt: 'Als ik een werk ga opzetten en helemaal enthousiast ben over mijn nieuwe, fantastische idee, jubel ik en dan wordt het steeds meer tandenknarsend naar het einde toe volbracht.
Wat ik ontzettend fijn zou vinden is als met name vrouwen zich met mijn werk zouden kunnen identificeren want dat is waar mijn werk over gaat. Het gaat altijd over vrouwen. Hun positie, hun leed, hun gevecht. Ik verheerlijk de vrouw. En ik merk ook vaak dat zij heftiger reageren als ze mijn werk zien omdat ze bij wijze van spreken in de spiegel kijken. Dat vind ik het aller, allerfijnste. En het zou nóg fijner zijn als vrouwen inderdaad zo zelfstandig werden dat ze ook zelf mijn schilderijen gingen kopen. Maar meestal is dat toch nog steeds de man die over de portemonnaie gaat.' Bernardien drukt na deze woorden heftig haar sigaret uit.

Ellen de Jong

Officiële opening 6 juli om 15.00 uur
Openingstijden di t/m vr 11.00 - 17.00 uur
za en zo 13.00 - 17.00 uur
Info www.slotzeist.nl
www.bernardiensternheim.nl