Speek, Erna 2016

Erna Speek publiceerde ‘Lichaams talen. “Je lichaam is altijd in interactie met de omgeving”

Hoewel Erna Speek al vanaf haar veertiende jaar gedichten schrijft, heeft ze, nu ze bijna zestig jaar is - eindelijk de schroom voorbij - haar verlangen vorm kunnen geven en haar eerste gedichtenbundel ‘Lichaams talen’ gepubliceerd. Uitgave Boekscout.
Ik spreek haar thuis in Baarn in de lichte serre van haar gerieflijke huis.

Erna dichtte vanaf haar veertiende: “Het waren toen particuliere zielenroerselen die ik op papier zette. Ik herinner me dat ik een gedicht maakte over de bio industrie en wel over de vleesagrariër. Dat kalfjes verwerkt worden tot lapjes en balletjes. Ook schreef ik over de roerige, politieke situatie in Duitsland, ten tijde van de Rote Armee Fraction. In de jaren ’70 gebeurde er nogal wat en dat inspireerde me. Het was allemaal niet zo vrolijk wat ik aan het papier toe vertrouwde en al helemaal niet zo kinderlijk nu ik eraan terugdenk.”

Lichaams talen
Erna is taalkundige en werkt als trainer-coach bij grote organisaties en “lichaamstaal speelt daarbij een belangrijke rol.”
De titel ‘Lichaams talen’, vindt Erna “mooi dubbelzinnig, want ieder mens heeft een hoogst persoonlijke lichaamstaal, maar door de bank genomen kan je daar bij mensen patronen in zien. Maar je moet die altijd checken, want het kan link zijn om daar meteen een etiket op te plakken. Voor mij zelf betekent ‘talen’, ook talen naar. Mijn ervaring is dat het talen naar, zich ook in lichaamstaal vertaalt. Als ik goed naar het lichaam van mensen kijk kan ik in ieder geval stellen dat het wel eens zou kunnen zijn dat iemand zus of zo is. Met mijn vragen kan ik daar achter komen.”
Het grote thema in haar bundel noemt Erna: “De continue interactie die je lichaam met de omgeving heeft. Ik ben er zeker van dat ons lichaam veel meer vertelt en opvangt dan we ons bewust zijn.” Ik zeg tegen Erna dat ik me ook nooit bewust was van fysieke gewaarwordingen tijdens het lezen. Maar ik herinner me, nu ik me sommige gedichten opnieuw voor de geest haal, dat mijn adem stokte. “Om dat soort aspecten gaat het”, zegt Erna “en ik vind het interessant om mensen zich daar bewust van te laten worden. Het is natuurlijk wel zo dat wat bij mij gebeurt niet per se ook bij de lezer hoeft te gebeuren. Maar ik ben er van overtuigd dat je lichaam bij het lezen continu reageert. Je gaat mee op een stroom terwijl je in je stoel zit. Bij tv kijken gebeurt dat ook, je lichaam gaat iets aan, maar lezen is verstilder en trager dan tv kijken. Bij bijvoorbeeld het tv programma ‘De wereld draait door’, gaat alles zo razend snel dat je bijna niet bij je eigen voelen kunt komen, bij het lezen echter kun je de vertraging inzetten. Mijn bundel is ook gelaagd en al die lagen in het gedicht gaan een gesprek met je aan en jij gaat een gesprek met de gedichten aan. En ook met jezelf. Ik merk ook aan de reacties van mensen dat ze op bepaalde gedichten verschillend reageren en dat heeft natuurlijk alles met henzelf te maken. En dat kan ik niet sturen. Ik schrijf hoe het bij mij werkt en ik probeer met taal iets te bewerkstelligen, maar ik weet dat een ander dat niet hoeft op te pakken.” Hoe kwam het dat ze nu pas, nu ze bijna 60 jaar is, haar poëzie publiceert? Erna: “Ik heb altijd geschreven, verhalen en poëzie en ook een kinderboek. Mijn schroom weerhield me ervan te publiceren. Wat ik heel naar kan vinden is als mensen aan de hand van een gedicht een soort impertinentie laten voelen. Als iemand bijvoorbeeld zegt: goh, ik las dat gedicht en daar schrok ik zo van, ik wist niet dat jij…. Ik dacht toen: hij of zij interpreteert dat gedicht en dan is het net alsof dat de bedoeling van mij was. Het hoeft niet op mij persoonlijk te slaan, ik gebruik natuurlijk autobiografische elementen, maar soms komen er zinnen met een diepte en gelaagdheid die ik zelf niet kan verklaren. Nu het antwoord op je vraag: Ik voel me kwetsbaar, zeker zo in de ‘blinde’ openbaarheid en in die kwetsbaarheid voelde ik me nu veilig genoeg om mijn bundel het levenslicht te laten zien. Op het ogenblik stroomt en stroomt het er bij mij uit, mijn volgende dichtbundel, gegroepeerd rond een thema, is al in de maak, een kinderboek ligt al een tijdje klaar. Mijn buurvrouw in Frankrijk vond dat ‘Lichaams talen’ fenomenologische gedichten waren. Dat is ook zo. Dat je niet bewust bent van het verschijnsel dat je lichaam altijd in interactie is met de omgeving.” Ik citeer na deze woorden de eerste regels van haar gedicht ‘ZINNEN’: Als ik deze zinnen schrijf/worden letters woorden, stroomt water tingelend over de vaat/brandt hout knisperend in de haard/gaapt de hond huilend een geeuw/strijkt een goudvink fladderend neer/bloeit een pioenroos op de vlier, […]. Erna’s taalgebruik triggerde me en ik ben me er nu bewust van dat ik bij het lezen van die zinnen in één woord: Ademloos, was.

Ellen de Jong   2016  

De bundel is onder meer te koop bij Boekhandel de Boer in Baarn