Loontjens, Jannah

'Veel geluk',: roman van Jannah Loontjens. De willekeur van alles






Jannah Loontjens (Kopenhagen, 1974) groeide op in Zweden en Nederland. Zij publiceerde onder meer de dichtbundels 'Varianten van nu' en 'Het ongelooflijke krimpen'. 'Veel geluk' is haar romandebuut. Uitgegeven bij Prometheus. Inhoud van het boek:
Jannahs ouders leidden een leven middenin de natuur. Ze groeide met haar broer op in een huis in het bos, onder primitieve omstandigheden, zonder warm water, elektriciteit en verwarming. De ouders van hoofdpersoon Liaan, die net als de ouders van Jannah, in de jaren '70 naar Zweden trokken, op zoek naar de natuur en het vrije leven, gaan aan hun hippie-denkbeelden ten onder. Ze scheiden en Liaan wordt door moeder op sleeptouw genomen. Ze moet maar volwassen zien te worden en dat gaat niet zonder slag of stoot. Het is een prachtige roman die de zoektocht van een tienermeisje naar de zin van het leven, waarin alles willekeurig lijkt, als onderwerp heeft.
Net als in het boek, leidden ook Jannahs ouders een leven middenin de Zweedse natuur. Ze groeide met haar broer op in een huis in het bos, onder primitieve omstandigheden, zonder warm water,elektriciteit en verwarming. Toch heeft Jannah met dit boek niet iets van zich willen afschrijven. 'Ik heb wel uit eigen ervaring geput maar er was geen sprake van therapeutisch schrijven. Ik heb de vader - dochter relatie bijvoorbeeld gedramatiseerd; maar in werkelijkheid heb ik een goede relatie met hem. Ik heb zo'n aparte kindertijd als hippiekind gehad met het vele reizen en verhuizen dat ik dacht: deze belevenissen moet ik gebruiken, het is zulk geweldig materiaal. Maar het is fictie wat ik schrijf; in Frankrijk noemen ze dat 'autofiction' en dat klopt want ik heb geen autobiografie geschreven, van toen gebeurde dit en toen dat, maar ik heb wel dingen gebruikt die ik echt heb meegemaakt, terwijl er ook personages in voorkomen die ik geheel heb verzonnen. Ik wilde ook een roman schrijven met verschillende spanningsbogen en dan denk je goed na over structuur en hoe je die opbouwt en dan ben je al met fictie bezig.'
Voorin het boek staan twee citaten, een is van Emily Dickinson:

The Vision - ponderded long-
So plausible becomes
That I esteem the fiction - real -
The Real - fictious seems -

Jannah: 'Zij verwoordt hoe het werkt. Zelfs als je letterlijk een herinnering gebruikt, ga je tijdens het schrijven nadenken over hoe je het zal opschrijven, wat je de personages laat denken, en dan maak je het al fictief.'

Het andere citaat is van Gerrit Komrij:

Er is een land dat ik met pijn verliet,
Er is een land dat ik met pijn bewoon.
Een derde land daartussen is er niet.
Mijn leven volgt een zonderling patroon.

Jannah: 'Ook toepasselijk.'

Overgang

Na de scheiding van haar ouders ging Jannah met haar moeder mee naar Nederland, haar broer bleef met zijn vader in Zweden. Ze verhuisde veel, reisde heen en weer tussen Zweden en Nederland, woonde in kraakpanden, in Amsterdam en Den Haag.
Hoe kijkt Jannah terug op haar jeugd?
'Ik heb een avontuurlijke jeugd gehad al was het af en toe ook zwaar en soms eenzaam. Ik was op school altijd het buitenbeentje, sommige kinderen mochten niet met mij spelen. Aan de andere kant had ik het idee dat heel veel andere kinderen een saai leven hadden. Ik had als kind al behoefte aan avontuur, veel meer dan mijn broer. Hoe ik de overgang van Zweden naar Nederland ervoer? In het begin vond ik Nederland verschrikkelijk, het wonen in de stad vooral, ik wilde in de bomen in de straat klimmen en dat mocht niet. En ik was onaangepast, ik blies bijvoorbeeld het gas uit omdat ik alleen kaarslicht en geen elektriciteit of gas gewend was. Ik verlangde terug naar Zweden, maar wat ik wel weer leuk vond waren bijvoorbeeld de trams in de stad, of de punkers, of andere mensen die er opvallend uitzagen. Dat vond ik allemaal spannend. In een klein Zweeds dorpje gebeurde natuurlijk niet veel.'
Je werd vrij opgevoed. In het boek worden Liaan en haar broer al jong gestimuleerd om zelf beslissingen te nemen en worden min of meer aan hun lot overgelaten. Hoe wil jij je kinderen opvoeden?
Jannah heeft een dochter en een zoon. In haar kamer waar we samen zitten, ligt haar paar maanden oude zoontje in zijn wipstoeltje, rustig sabbelend aan zijn speen. Hij heet Egon.
'Ik werd eerder volwassen dan andere kinderen en er zijn dingen die ik goed vind aan die hippie opvoeding zeg maar. Die vrijheid vind ik in zekere zin prima omdat kinderen zich dan volwaardig voelen en dat draagt bij aan een bepaalde mate van zelfverzekerdheid. Er werd mijn broer en mij geleerd dat we erg trots moesten zijn op wat we zelf bedachten en konden, op alles wat uit jezelf kwam. Dat wil ik mijn kinderen meegeven, dat gevoel van eigenwaarde en dat je je niet te veel laat sturen door hoe het hoort. Maar ik wil ze tegelijkertijd meer begeleiden.'
Een aantal zinnen in Jannahs boek onderstreepte ik. 'Leven is het meervoud van lef', 'De zin van het leven, is de zin in het leven', 'Als je zelf gelooft dat je gelukkig bent, ben je het ook' en 'Alles, álles is willekeurig'.
Jannah lacht als ik ze aanhaal.
'Ja, dat zijn van die dingen die tieners onderling te berde brengen! Die woordspelletjes deden mijn vriendinnen en ik vaak. Tegelijk probeerden we er wel iets mee te zeggen.'
Jannah heeft een vlotte taalhantering, dat maakt ook dat je het boek dat niet voorspelbaar is, achter elkaar uitleest. Ze werkt bij de leerstoelgroep Algemene Literatuurwetenschap aan de Universiteit Amsterdam en ze werkt aan haar proefschrift dat over het modernisme, een stroming in de literatuur, gaat. Ze onderzoekt hoe filosofische theorieën (Jannah studeerde filosofie) over het modernisme zich verhouden tot de plaats van het modernisme in populaire media van tegenwoordig.
'Bijvoorbeeld: Ophra Winfrey bespreekt een boek van een modernistische schrijver als William Faulkner en dan ga ik haar manier van praten in verband brengen met de filosofische theorieën, met de interpretaties van het werk van Faulkner. Dus ik probeer twee verschillende niveaus van praten over literatuur met elkaar in verband te brengen, beter gezegd te kijken hoe die zich tot elkaar verhouden. Omdat het modernisme voor de filosofie heel belangrijk is geweest.'
Jannah schreef de dichtbundel 'Het ongelooflijke krimpen'. Waar slaat de laatstgenoemde titel op? 'Het cliché idee van kinderen is dat als ze opgroeien de wereld steeds groter wordt. Eerst is het alleen de moeder en het kind, dan het gezin en de school en langzamerhand begint het kind zich te beseffen dat de wereld steeds groter wordt. Maar het werkt ook andersom had ik het idee. Dat de wereld juist kleiner wordt omdat je perspectieven meer en meer door categorieën bepaald worden. Je merkt dat dingen steeds meer op elkaar lijken, je gaat allemaal patronen ontdekken waardoor alles juist kleiner wordt. En de titel verwijst ook naar neerslachtigheid waarin je je heel klein voelt, dat je wilt wegkruipen.' Treffend is haar gedicht 'Blijf nog even':

Het moet inkrimpen.
Nauwelijks zichtbaar zijn.
Het kleinste is wat men interesseert.

Men is groot. Men is niemand
met de stem van iedereen.

Het minuscule is wat blijft.
En blijft ontsnappen.
Druppels kwik die uiteenspatten.

Het minuscule blijft als het misschien.
'Wat blijft stichten de dichters,'
zei Hölderlin.

'Ik zal altijd blijven schrijven, ik kan niet anders.'


Ellen de Jong