Ruebsamen, Helga


Het pure goud blijft onopgemerkt

Helga Ruebsamen bij SLEE

Op zondag 18 april om 15.30 uur is Helga Ruebsamen te gast bij SLEE, in Scholen in de Kunst. Reserveren, tel. 033 - 4729094. Inleidend interview: Marga Hiemstra.

Helga Ruebsamen debuteerde met 'De kameleonen en andere verhalen' in 1963. Bundels als 'Op Scheveningen' en 'Beer is terug' volgden. Voor haar roman 'Het lied en de waarheid' ontving ze de Bordewijkprijs en recent voor haar hele oeuvre de Anna Bijnsprijs.

Veel van Ruebsamens verhalen hebben Den Haag als achtergrond. Wat had en heeft ze met die stad?
"Den Haag is voor mij een soort noodlotstad. Mijn ouders en ik gingen vanuit Nederlandsch-Indië een jaar naar Europa voor een rondreis en zouden verschillende hoofdsteden als Parijs en Berlijn aandoen, maar we strandden in Den Haag. Of ze zich er thuis voelde? Ik voelde me nergens in Europa thuis, nog minder in Parijs dan in Den Haag als ik het eerlijk moet zeggen. En nu is het wederom een noodlottige draad die Den Haag en mij verbindt. Het is als een huwelijk dat je niet loslaat. Ik houd natuurlijk veel van Amsterdam waar ik een tijdje woonde, en ook verbleef ik in Parijs en Berlijn, maar toch keer ik telkens terug naar Den Haag omdat ik denk dat hier iets ligt dat ik op de een of andere manier niet mag ontwijken. Het is niet de stad van mijn keus maar van mijn noodlot. Zo moet je het zien."

Ruebsamen werd in 1934 geboren in Batavia, in het toenmalige Nederlandsch-Indië. Op vijfjarige leeftijd kwam ze naar Nederland. Kort erop brak de oorlog uit en moest ze onderduiken. In de roman 'Het lied en de waarheid' (1997) noteert ze later haar bevindingen uit die tijd.

Ze moest toen haar eigen werkelijkheid beschrijven en dat was een lange weg. Ze dacht in eerste instantie uit haar geheugen te putten zoals een mens dat doet, maar dat kwam niet goed tot ze geïnspireerd werd om bij het begin te beginnen: "dat betekende dat ik het met de ogen van een kind moest zien, dat alles nog moet gaan beleven en wat niet weet wat er gaat gebeuren. Ik heb het dus niet vanuit het herinneren gedaan maar door het vooruit te denken. En ik schakelde voor het geheugen de stem in van de oudere die af en toe een kleine correctie, een vraagteken of een vriendelijke opmerking inlaste.
Die geschiedenis opschrijven heeft me niet opgelucht, het heeft een boek opgeleverd maar of ik daar goed aangedaan heb, betwijfel ik."

Heeft u een voorliefde voor figuren die zich vastklampen aan hun illussies?

"Dat wordt wel van mij gezegd maar daar ben ik het niet mee eens. Mijn figuren zijn niet zo anders dan de meeste mensen. Waarom denkt u dat zovelen naar de televisie kijken, wat ook een droomwereld is die nergens op slaat. Iedereen zoekt zijn illussies. Kijk, het leven is niet zo leuk, laten we eerlijk zijn. Maar mijn personen leggen zich niet neer bij het lot, ze willen niet naar het abattoir gedreven worden. Ze verzetten zich er misschien niet tegen maar wel tegen de manier waarop ze daar als een kudde worden heengejaagd."

In 'Beer is terug' (1999) spelen liefde en wraak een belangrijke rol.

"Ik vind wraak een interessante emotie al ken ik 'r zelf niet erg. Wraak duurt langer dan liefde. Het gekke is dat mensen altijd de slechte en de gemakkelijke dingen kiezen. Wraak met al haar intriges is veel gemakkelijker dan liefde, want voor liefde moet je jezelf opofferen, inzetten, passie hebben, noem maar op. Liefde is godverdorie nogal een klus!"

De woorden springen eruit, daarna met gelaten stem: "liefde mag het nooit afleggen tegen wraak, maar ze legt het af. Het pure goud blijft onopgemerkt en allerlei glitter en glamour en duivelse vertoningen winnen."

Ellen de Jong