Noordervliet, Nelleke



LIEFDES ZIJN BIJ MIJ IN DE KNOP GEBROKEN


Schrijfster Nelleke Noordervliet (1945) studeerde Nederlands, literatuurwetenschap en theaterwetenscahppen in Leiden en Utrecht. Tijdens haar studietijd speelde zij veel toneel en schreef ze cabaret¬teksten. In 1990 schreef ze een toneelstuk over Belle van Zuylen, waarin zij zelf de hoofdrol vertolkte. Zij debuteerde in 1987 met de gefingeer¬de autobiografie van Multatuli's eerste echtgenote, 'Tine, of de dalen waar het leven woont'. In 1989 volgde de roman 'Millemorti', over het mislukkende verblijf van een Nederlandse kunsthistorica in een besloten Italiaans-Zwitsers bergdorpje dat geteisterd wordt door een lawine. Met haar derde boek 'Het oog van de engel' (1991), bevestigt zij haar grote verteltalent. Het is een meeslepende historische roman, liefdesge¬schie¬denis en vrou¬wenportret ineen, spelend aan de vooravond en het begin van de Franse Revolutie. Het oog van de engel werd genomineerd voor de AKO-Literatuur¬prijs 1992. In Noordervliets laatste roman 'De naam van de vader' (1993) stelt zij vragen naar schuld en verantwoor¬delijkheid voor de eigen geschiedenis tegen het decor van het naoor¬logse Europa. In deze roman onderzoekt zij de verhouding tussen individu en samenleving in het heden, zoals ze dat in Het oog van de engel deed voor een periode uit het verleden. De naam van de vader werd bekroond met de Multatuli¬prijs¬1994 en genomineerd voor de Europe¬se Literatuurprijs. Noordervliets boeken zijn uitgegeven bij Meulen¬hoff.
Tine, of de dalen waar het leven woont, is het fictieve dagboek van de eerste vrouw van Multatuli, van wie natuurlijk heel wat bekend is. Noordervliet bereidde haar roman grondig voor en verwerkte de kennis uit brieven en documenten niet alleen op historische maar ook op literaire manier. Op grond van feiten verbeeldde zij zich Tine.

Wat is de betekenis van dit boek, vroeg ik Noordervliet in de ver¬fijnd ingerichte werkkamer van haar huis in Overveen.

"Het is de opdracht die aan het begin van de Max Havelaar staat. Het boek is opgedragen aan Tine, femme de poète, die zijn geleide en zijn houvast is in de prozaïsche dalen waar het leven woont. Vandaar dat ik dat als titel heb gebruikt."

Je presenteert een verzonnen verhaal als waarheid, staat op de flap-tekst. Maar is het niet zo dat je een feitelijk verhaal met fictie bekleedt?

"Ik ga uit van de feiten, waar die niet voldoende waren heb ik dingen verzonnen. Tine lijkt dus een verzonnen figuur maar is het niet. 't Gaat terug op de historische figuur. Ik kon dat leven van Tine van binnen uit gaan invullen, een vie romancée. Het is duidelijk dat dat een fictie moet zijn. Ik speel een dubbelspel."
In Millemorti schrijf je: 'Het leven moet geleefd worden. De vraag is niet waarom, maar hoe.' Kun je dat onderschrijven?

"Dat is de vraag die ook gesteld wordt in Het oog van de engel; je wordt dagelijks voor keuzes gesteld in het leven. Je moet steeds een standpunt innemen. Het leven is wankelen van de ene keuze naar de andere. De vraag is niet waarom je het doet, maar hoe je het moet doen. Maar er is wel een antwoord op te geven. Een moraal is een manier waarop je aangeeft hoe je moet leven."
De naam van de vader gaat niet alleen over een ongelukkige jeugd, een vastgelopen huwelijk en een overleden kind, maar ook over de jodenver-volging, de jaren zestig in Nederland, de Parijse studentenopstand, de Praagse Lente, 'die Wende' Roemenië en Joegoslavië.

Ook nu weer blijkt dat je geïnteresseerd bent in de wisselwerking tussen de persoonlijke geschiedenis van de individuen en de grote geschiedenis. Blijft dat je thema?

"Ik weet ik niet of dat mijn thema zal blijven, dat weet je nooit precies van tevoren, maar het is waarschijnlijk wel iets wat regelma¬tig mee zal klinken. Het zal niet altijd het belangrijkste thema zijn, maar ik ben er in geïnteresseerd dus dat betekent dat het op één of andere manier een plekje zal vinden. Het gebeurt vaak dat je van plan bent een andere thematiek aan te snijden of een ander verhaal te vertel¬len en dan blijkt plotseling hoe oude thema's toch weer hun weg vinden. Dat is natuurlijk niet zo vreemd. Mijn volgende boek 'Uit het paradijs' komt in april uit. Ook in deze roman is mijn thematiek weer aanwezig, maar in veel mindere mate dan in mijn vorige romans."

De liefde maakt je vrouwelijke hoofdfi¬guren in je romans ongelukkig. Wat rest ons nog als dat telkens fout gaat?

"Liefde is een belangrijke drijfveer. Maar er staat nergens geschreven dat liefde gelukkig maakt. Het brengt zoals alle emoties gevaren met zich mee. Lokt eventueel corrupties uit en wat dies meer zij. Liefde wordt niet altijd beantwoord zoals je het zelf wel zou willen."
Noorder¬vliet keek naar me met een blik van verstandhouding.
Ik ben meer geïnteresseerd in liefde als een gevoel op zich¬zelf dan in een happy end. Juist door de liefde problematisch te maken kom je er beter achter wat ze inhoudt. Maar je hebt gelijk, liefdes zijn in de knop gebroken bij mij. Ik ben er van overtuigd dat mensen elkaar niet wezenlijk kennen en willen leren kennen. Ze zijn bang om op te gaan in die ander. En dat geldt zeker voor mannen die een groot ego hebben. Vrouwen kunnen zich gemakkelijker verliezen. Ik heb daar tenminste geen moeite mee, jij?
Wat rest ons nog? Het ik, basisrespect. Je zou van de liefde niet moeten eisen dat ze vervult. Genoegen nemen met minder. De allesverslindende passie houd je bovendien niet vol."

Ellen de Jong