Graaf, Hermine de

ALLEEN DE HELDERE UREN TELLEN

De schrijfster Hermine de Graaf (Winschoten, 1951) verblijft graag in het grensgebied tussen normaal en abnormaal:

"Het is het terrein wat me interesseert. Over normale mensen of
psychopaten schrijven is voor mij niet boeiend. Hun gedrag is
voorspelbaar. Ik lever bij voorkeur personages af die ik zo
bijzonder mogelijk gestalte heb kunnen geven, omdat ik er de
noodzakelijke voeling mee heb."

Hermine de Graaf kreeg voor haar debuut, de verhalenbundel 'Een kaart, niet het gebied (1984), de Geert-Jan Lubberhuizenprijs.
'De Zeevlam'(1985) en 'Aanklacht tegen onbekend', in 1987 genomineerd voor de AKO-prijs, volgden.
Een jaar later ontving zij voor deze bundel de F. Bordewijkprijs en verscheen ook de novelle 'De regels van het huis'.

Haar bundels worden meestal bevolkt door meisjes tussen negen en twintig jaar, die in botsing komen met de volwassen wereld, de ouders en de gevestigde orde. Ze zijn eigenzinnig en reageren vaak anders dan de ouders verwachten, in een omgeving die weinig harmonieus is. Hermine de Graaf wil in haar werk niet alles uitleggen. Via toespelingen en suggesties moet de lezer zelf invullen hoe één en ander in elkaar zit, hoe diverse situaties zijn ontstaan en waar zij mogelijk toe zullen leiden.

Haar verhalen zitten vol geweld, meestal als een dreiging die in de atmosfeer zit:

"Het heeft met de sfeer te maken, die is gewelddadig. Omdat het
leven daar tot de nok mee gevuld is. Mijn sympathie gaat uit
naar de minder begaafde kinderen, de meest kwetsbaren."

Een gemiddelde jeugd had Hermine zeker niet. Opgroeiend met haar zestien maanden oudere geestelijk gehandicapte zusje, ontwikkelde ze een scherp opmerkingsvermogen voor de reacties van andere mensen op de gehandicapte. En die reacties waren vaak banaal.


-2-
"Ik had over het algemeen een behoorlijke hekel aan sommige
ouderen (ouderen zijn in haar boeken veelal onuitstaanbare
egoïsten). En het heeft mij gevoeliger gemaakt voor mensen die
anders zijn."

Ofschoon haar jeugd een reservoir aan ervaringen is voor haar boeken, beschikt ze ook over een grote fantasie, zoals vaak uit haar bizarre verhalen blijkt.

In 1990 verscheen haar eerste roman Stella Klein, waarin de gelijknamige hoofdpersoon in twee gedaanten aanwezig is:
als ik- en als zij-figuur. Met bloed, zweet en tranen tracht een bijna veertigjarige Stella, gezeten achter een 'amberkleurig beeldscherm' haar leven tot dan toe op te tekenen. De roman is doortrokken van de dreiging die ook haar verhalen kenmerken. En opnieuw met personages die elkaar te dicht op de huid zitten, met alle gevolgen van dien.

In een 'modern boerenhuis' in het centrum van Harderwijk ging Hermine de Graaf me voor naar haar werkkamer. Rustig en bedachtzaam. Met roodbruin lang haar dat tot halverwege haar rug op een veelkleurige trui viel.
Onlangs verscheen haar tweede roman 'Alleen de heldere uren' bij Meulenhoff Amsterdam, met als onderwerp 'de mannelijke geldingsdrang en machtswellust en de kwetsbaarheid van vriendschappen'.

Het verhaal speelt zich af in één dag; aan het eind van die dag is het lot van Bastiaan Koevoet, directeur van een ziekenhuis voor geestesgestoorden, bezegeld. Dit kleine eldorado in een parkachige omgeving op het platteland, waar het leven voortkabbelt, ontpopt zich voor de lezer als een poel van hypocrisie, list en bedrog, wanneer een commissie het beleid van de staf komt onderzoeken.
Welgemoed staat de hoofdfiguur op en prijst de dag, die vervuld zal zijn van ongebruikelijke gebeurtenissen.



-3-
Er wordt druk vergaderd en gekomplotteerd. Het opportunistisch werven om medestanders leidt tot het ontbinden van innige vriendschappen.
Als de avond is gevallen neemt de dag een wonderlijke wending. Een onheilspellend medisch experiment, afluisterpraktijken en rustieke karpervijvers voeren naar een even dreigend als gevoelvol beschreven einde.

-Ben je tevreden over je boek ?

"Ik wel, mijn kennissen en vrienden ook. De critici vonden het
niet goed, het werd zelfs met woede ontvangen. Ik denk omdat het
af en toe een vinnige parodie is op de mannenmaatschappij.
Maar de essentie van het boek werd niet geraakt.
Het is toch een herkenbaar gegeven. Na de jaren '60 zijn het de
managers die de toon voeren. Het gaat over hoe het georganiseerd
moet worden, maar niet meer voor wie. In mijn boek wordt er op
bestuurlijk niveau volop gepraat, helaas niet over patiënten.
Dat is kenmerkend voor deze tijd.
Mijn vrouwelijke hoofdfiguren heb ik nu eens terzijde gelegd om
me aan mannen te kunnen wijden. In mijn andere boeken schreef ik
over jonge meisjes en vrouwen die zich stoten tegen machtsperso- nen. Zo'n type laat ik nu de hoofdrol spelen in dit boek.
Ik zie geen aanleiding mij van deze roman af te wenden."

-Waar verwijst de titel naar ?

"In het algemeen naar de zonnewijzer die alleen de heldere uren
telt. In dit geval slaat het op Bastiaan die overdag redelijk
helder is. In de nacht slaapwandelt hij, omdat hij een onrustig
man is. Een man die zich niet alleen afsluit, maar ook weigert
achterom te kijken. En de roman speelt zich af van het ontwaken
tot het bijna donker, dus in het licht."

-De val komt als motief herhaaldelijk in je werk voor. Hoe zie
je dat in dit boek ?



-4-
"Bastiaan is omhooggevallen. Hij is in het zadel geholpen en
blijft er in zitten. Valt van de ene machtspositie in de andere.
Ik wilde een zedenschets geven. Het boek speelt zich niet voor
niets af in een psychiatrisch centrum, waar een zeker totalitair
gezag heerst en machthebbers in staat zijn gedachten en
gevoelens van patiënten plat te spuiten en uit te schakelen.
Dat kan bijna nergens."

-Je hebt verhalen en twee romans geschreven. Maakt de vorm voor
jou een essentieel verschil, ook als je zelf literatuur leest ?

"Ik heb in 'Alleen de heldere uren' voor één dag gekozen, omdat
je dan meteen tot het hart van de zaak moet doordringen.
Schrijvers van literatuur moeten zich bezinnen op de vorm en of
het geschrevene kracht heeft. Dat vind ik belangrijk.
In het verhaal kan je kort en krachtig de vingers ergens op
leggen. Past bij uitstek in deze tijd, waarin de aandacht snel
verslapt en alles in beweging is. Maar als je een vrouwenleven
gestalte moet geven, zoals ik dat in 'Stella Klein' deed, is het
korte verhaal ontoereikend.
In Nederland houdt men zich overigens zo krampachtig vast aan de
indeling: novelle, roman, verhaal. Vaak is de grens niet
duidelijk te trekken.
Zoals het boek 'De wetten' van Connie Palmen. Is het een roman
of een lang verhaal met allerlei verschillende facetjes ?
Ik lees omdat ik het mooi vind en omdat ik me door een bepaalde
wereld wil laten betoveren. Voor mij is lezen trouwens hét
middel om tot rust te komen, zoals voor een ander tv kijken."




-----=====>>>>>0<<<<<=====-----






-5-De korte roman 'Een zuil van zout' was niet echt het debuut van de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts.
Ze debuteerde in 1986 bij de Britse uitgeverij Faber & Faber met drie Engelse verhalen in een verzamelbundel 'First Fictions'.
Her en der verschenen vervolgens korte verhalen in diverse Vlaamse en Nederlandse literaire tijdschriften. Haar roman 'Brede Heupen' werd gevolgd door haar nieuwste werk: 'Zonder grenzen'.

Kristien Hemmerechts: "Ik had nog nooit een letter op papier gezet; er zelfs nooit behoefte toe gevoeld.
Tot het moment dat mijn leven dichtslibde. Mijn dochter was iets ouder dan een jaar, ik gaf vrij veel les, had net een proefschrift opgezet en daarbij nog eens het huishouden.
Ik dacht dat ik stikte.
Toen ben ik gaan schrijven, in een klein boekje dat in mijn tas zat in de trein op weg naar mijn werk. Geen dagboek, maar verhaaltjes. Dat schrijven is dus letterlijk ontstaan uit een behoefte aan ruimte voor mezelf.
In het begin vond ik het heel moeilijk om te zeggen : Stil, ik schrijf, laat me met rust." Naarmate het meer een beroepsactivi-teit werd, de erkenning kwam, en ik er geld voor kreeg, ging het makkelijker."

Onder leiding van Xandra Schutte, redactielid van het tijdschrift 'Lust & Gratie' en pas benoemd tot medewerkster bij de 'Groene', zullen Hermine de Graaf en Kristien Hemmerechts van gedachten wisselen over hun werk.

Op zondag één december zal Stichting Literair Amersfoorts Café (SLAC) hen ontvangen in Theater de Lieve Vrouw te Amersfoort.
Om 13.00 uur.
Reserveren: Telefoon 033-618865 of bij de kassa van het theater.


Ellen de Jong-de Wilde.