Strijards, Frans

Ludmilla in De Brakke Grond in Amsterdam

Hoe functioneren hersens?


Frans Strijards is de schrijver en regisseur van het toneelstuk Ludmilla. Het wordt van 22 tot en met 27 maart gespeeld in De Brakke Grond, Nes 45 in Amsterdam.
Een tekst over een vrouw die maar geen greep op het leven en de taal krijgt. Ze is een jonge kunstenares die onder behandeling van een psychiater is. Haar zintuiglijke waarneming is grondig verstoord. Ze hoort kleuren en ziet geluid. Een syndroom dat bekend staat als synesthesie. De ene waarneming roept zonder aanleiding in de werkelijkheid de andere op. Ook Ludmilla's schilderijen zijn het gevolg van de kwellingen van haar geest. De mensen rondom haar proberen samen met een arts haar verleden te reconstrueren. Maar ondanks haar absolute geheugen kan ze niet vertellen wat er in haar omgaat. Het is onbekend wat er zich in haar leven heeft afgespeeld. Toch is een biografie nodig om voor een experimentele therapie in Amerika in aanmerking te komen.
Spelers: Nanette Edens, Pauline Greidanus, Antoinette Jelgersma, Vincent Linthorst en Jeroen Spitzenberger.

Strijards is een productief toneelschrijver. Zijn stukken en regies vormen een belangrijke bijdrage aan het moderne Nederlandse toneel: Het syndroom van Stendhal en Hensbergen die hij bij zijn eigen groep Art & Pro regisseerde als ook Gesprekken met Goethe dat hij in opdracht voor Toneelgroep Amsterdam maakte. In zuivere taal verwoordt hij zijn kijk op de alledaagse gekte. Ook in Duitsland wordt zijn werk met succes gespeeld.

Srtijards koos juist voor deze afwijking omdat die een grote artistieke verwantschap heeft, het bedrijven van kunst heeft ermee te maken en poëzie is op die basis gemaakt. Als iemand een abstract schilderij maakt, wat drijft hem dan? Waarin verschilt zijn abstractie van iemand met een geestelijke afwijking? Strijards: "ik heb ooit iemand met een dergelijk defect van nabij meegemaakt en ontdekte dat daar theatrale aspecten aan zaten."


Welke eisen stelt dit stuk in 't bijzonder aan je?

Strijards: "Het onder ogen brengen van iets waar mensen zich niet zo bewust van zijn, op zo'n manier dat het hen raakt en aannemelijk maakt dat het ook in hun hersens op de een of andere manier aan de gang is. In mijn werk als schrijver en regisseur gaat het steeds om de vraag: hoe functioneren hersens? In het bestaan en in het spel. Theater is een merkwaardig hersenproces. Het feit dat je in iets kunt geloven wat een illusie is, is al een bijzonder ding. Als je in de realiteit gelooft bewijst die realiteit dat ook (door een auto kun je niet heen lopen) en voor toneel, voor kunst überhaupt, geldt dat ook, want je hersens en dat is het bijzondere ervan, zijn in staat de grens tussen droom en werkelijkheid op te heffen."

Strijards moest heel wat werk verzetten om het juiste gedrag van de spelers, vooral die van Ludmilla, aanschouwelijk te maken. Hij kent mensen die in hun leven met dit soort dingen te maken hebben of hebben gehad: "het staat op een of andere manier dicht bij me. In het algemeen houd je je als regisseur bezig met menselijk gedrag en dat geldt ook voor de toneelspelers. Het zijn kijkers, waarnemers. Ze nemen de essentie van de bodylanguage en doen daar iets mee op het toneel, zó dat het herkenbaar is. Ze imiteren niet als het goed is, maar proberen het wezenlijke van een gedrag op de een of andere manier neer te zetten."

Ellen de Jong