Schluter, Ariane

Lange Dagreis naar de Nacht in Stadsschouwburg Amsterdam

'Ergens onderweg in haar leven is ze het spoor kwijtgeraakt'

Inhoud

Hartje zomer, ergens aan de Amerikaanse oostkust. Een beklemmende mist dwaalt om het buitenhuis van de familie Tyrone. Het mistroostige weer staat gelijk aan de benauwende sfeer in het huis van een gezin dat op springen staat. Vader James (Jaap Spijkers), een gewezen steracteur vol zelfmedelijden, verdrinkt zijn dagen. Moeder Mary (Ariane Schluter) kan het verdriet van een verloren kind en een slecht huwelijk niet aan, maar ze probeert ten koste van alles het leuk te houden in huis. Vechtend tegen de bierkaai zoekt ze haar heil in morfine. Hun oudste, altijd cynische zoon James (Vincent Linthorst) is een drankzuchtige derderangsacteur die zich nergens voor interesseert. De enige die de boel nog probeert te redden is hun jongste zoon, Edmund (Tijn Docter), die aan tuberculose lijdt.
De Amerikaanse Nobelprijswinnaar Eugene O'Neill (1888-1953) schreef dit aangrijpende autobiografische familiedrama, dat pas na zijn dood werd uitgegeven. Hij kreeg er postuum een Pulitzer prijs voor. O'Neill valt samen met het personage Edmund. Hij had ook tuberculose, maar genas ervan. Ondanks dat leed hij aan depressies. Zijn leven is een bron van ellende en ongeluk.


In gesprek met Ariane Schluter

Ariane Schluter, tweevoudig Theo d'Or winnares en nu genomineerd voor een Theo d'Or voor haar vertolking van 'Medea', speelt moeder Mary in het stuk. Schluter:
'Deze rol is minder zwaar dan die in 'Medea', hoewel het gegeven ook zeer heftig is. Mary is aan de morfine verslaafd, ze zit opgesloten in dat gezin. Maar de vorm van dit stuk is veel minder noodlottig, het is een dag en een nacht uit het leven van dat gezin. En voor hetzelfde geld gaat het morgen weer zo door. Ze zijn tot elkaar veroordeeld, ze zitten vast in die gezinsstructuren, maar in 'Medea' stond de noodlotsgedachte centraal, die zo destructief was en zo naar de afgrond ging, dat die rol van mij een - eenzamer - tour de force was. Omdat Medea zelf eenzaam was temidden van al die mensen en haar eigen weg ging en omdat het gewicht bij háár lag. Nu is het gewicht over vier rollen verdeeld. O'Neill heeft scherpe overgangen in de rol van Mary geschreven. Dan is ze weer heel kwaadaardig en in dezelfde zin begint ze te vleien en zegt ze: sorry, ik heb het niet zo bedoeld. Dat is beide even oprecht, haar gif van binnen is even groot als haar vragen om vergiffenis: vergeef me, vergeef me alsjeblieft, begrijp me dat ik doe zoals ik doe. Ze is zelf ook slachtoffer van haar karakter. Ergens onderweg in haar leven is ze het spoor kwijtgeraakt, heeft ze haar ziel verloren en ze gelooft nog altijd dat ze die op een dag zal terugvinden als alles weer goed gaat. Als ze zich niet meer schuldig hoeft te voelen en onzeker. Daarom verlangt ze zo terug naar die schooltijd van vroeger toen ze nog een meisje was en de wereld nog aan haar voeten lag en daarom gebruikt ze ook morfine omdat die haar in die roes van vroeger terugbrengt.'
Hoewel er veel in het gezin wordt gepraat, is het vaak om de hete brij heen?
'Wij praten voortdurend in verontschuldigingen, we gaan nooit echt het conflict aan terwijl dat er continu is, maar het wordt weer afgezwakt. Het wordt nooit uitgediept, het is het patroon van omgaan met elkaar. Wat Mary's grootste probleem is, waar ze het meeste pijn over heeft, is dat ze haar tweede kind verloren heeft. Bovendien is haar man altijd op reis, ze hebben nooit een thuis gehad, nooit een veilige plek waar ze kon aarden en moeder zijn. Ze heeft een afgeleid leven geleid. Maar hoe triest dat ook is, heb ik het meest met de kinderen te doen, vooral met de oudste zoon Jamie, die helemaal aan de drank is geraakt en een mislukt acteur is geworden. Er zit zoveel woede, wrok en gekwetsheid bij die jongen. Ook al kun je zo'n moeder wel begrijpen is de uitwerking van haar op haar kind heel heftig. Hoe het met de schuldvraag zit? De moeder geeft zich van alles de schuld, van de dood van haar kind, dat Edmund nu ziek is want daar gaat het stuk ook over. Over de jongste zoon die aan tuberculose lijdt en dat voor moeder probeert te verbergen omdat zij daar niet tegen kan. Maar door haar zogenaamde zwakte en kwetsbaarheid vraagt ze ook veel aandacht en heeft ze geen oog voor haar kinderen die er slecht aan toe zijn.'
O'Neill noemde zijn drama 'a play of old sorrow, written in tears and blood'. Waarin vindt Schluter dat hij uitblinkt?
'Hij is erg goed in het creëren van personages, daar ligt zijn grootste kracht. Er gebeurt niet heel veel in het stuk, het publiek maakt een dag en een nacht mee van dat gezin, maar het gaat echt om het uitdiepen van de personages. Die vier mensen met èn tegenover elkaar. Dat je in een gezin elkaar zo kapot kunt maken en toch veel van elkaar houdt. Daar heeft O'Neill meesterlijk de vinger op gelegd.'

Ellen de Jong

Spel: Ariane Schluter, Jaap Spijkers, Vincent Linthorst, Tijn Docter en Rosa Mee
Regie: Maaike van Langen
Tekst: Eugene O'Neill
Vertaling: Tom Kleijn