Herwijnen, Carol van

Xaviera Hollander Presenteert Adres Onbekend

Novelle in briefvorm van Kressmann Taylor

Carol van Herwijnen en Huib Rooymans spelen twee bevriende zakenmannen die elkaar schrijven totdat Hitler aan de macht komt. Regie Dick Top.
Carol: 'Het is een briefwisseling tussen twee vrienden, die beiden kunsthandelaar zijn en in San Fransisco wonen. Max Eisenstein is een joodse Amerikaan van Duitse afkomst en Martin Schultze is een Duitser. Hij keert terug naar Duitsland en bekeert zich tot het nationaal socialisme. In die briefwisseling wordt duidelijk hoe die vriendschap onder druk komt te staan en ondergesneeuwd wordt door Hitlers denkbeelden." Carol leest met welluidende stem een passage uit het boek voor: ,,Kort voor de oorlog waren een paar ontwikkelde intellectuelen, warmhartige Duitse vrienden van me, naar Duitsland teruggekeerd nadat ze in de VS hadden gewoond. Binnen de kortste keren waren ze bekeerd tot gezworen nazi's. Toen ze een kort bezoek aan Californië brachten ontmoetten ze op straat een oude dierbare vriend van hen, iemand met wie ze heel vertrouwelijk waren omgegaan, die joods was. Ze zeiden geen woord tegen hem. Toen hij zijn armen uitstak om hen te omhelzen keerden ze hem de rug toe. Hoe kan zoiets gebeuren, vroeg ik me af. Waardoor zijn ze volkomen veranderd, wat heeft hen tot een dergelijke wreedheid gebracht? Die vragen bleven me steeds achtervolgen.'
We zijn even stil samen. Carol vervolgt: 'Dat is het hoofdthema. Huib leest Max en ik Martin. Als acteurs moeten we de brieven emotioneel beleven en die emoties overdragen op het publiek. Zo krijgt men een goed beeld van de correspondentie tussen die twee mannen. Men hoort van Martin hoe hij zich per brief meer tot dat Hitler Duitsland voelt aangetrokken en van Max krijg je te horen hoe verdrietig het hem stemt dat die vriendschap zo onder druk komt te staan, daar die zo belangrijk voor hem is. Er zit een thrillerelement in het verhaal maar daar zeg ik slechts van dat Max op zijn manier wraak neemt. Het is een boek dat vooral in Amerika heel hoog staat aangeschreven en waarvan gezegd werd: wat de negerhut van oom Tom voor de burgeroorlog is, is dit boek voor de Tweede Wereldoorlog. 'Adres onbekend', geschreven in 1939, dient niet alleen als herinnering aan de gruwelijkheden van de nazi's maar ook als een waarschuwing, gezien de huidige onverdraagzaamheid ten opzichte van allochtonen en etnische minderheden. Ik vind het fijn dat we juist rond dodenherdenking met dit programma optreden.'

Ellen de Jong